Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 3 làm tốt dạng Toán "Giải toán có lời văn"
Bạn đang xem tài liệu "Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 3 làm tốt dạng Toán "Giải toán có lời văn"", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.
File đính kèm:
sang_kien_kinh_nghiem_mot_so_bien_phap_giup_hoc_sinh_lop_3_l.doc
Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 3 làm tốt dạng Toán "Giải toán có lời văn"
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 LÀM TỐT DẠNG TOÁN “GIẢI BÀI TOÁN CÓ LỜI VĂN” PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, cách tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học. Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW. Điều đó cần ở người giáo viên một trình độ, năng lực tương xứng để đáp ứng với yêu cầu của thời đại mới và cần ở học sinh- chủ thể của quá trình học tập phải chủ động, sáng tạo, tích cực tìm tòi để chiếm lĩnh kiến thức của mình. Như chúng ta đã biết giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học lên. Và môn Toán là một môn học chiếm một vị trí rất quan trọng và then chốt trong nội dung chương trình các môn học bậc tiểu học. Các kiến thức, kĩ năng của môn Toán ở tiểu học có nhiều ứng dụng trong đời sống, chúng rất cần cho người lao động, rất cần thiết để học các môn học khác ở tiểu học và các lớp trên. Môn Toán giúp học sinh nhận biết các mối quan hệ về số lượng và hình dạng không gian của thế giới hiện thực. Nhờ đó mà học sinh có phương pháp nhận thức một số mặt của thế giới xung quanh và biết cách hoạt động có hiệu quả trong đời sống. Môn Toán góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề. Nó góp phần phát triển trí thông minh, cách suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo, nó đóng góp vào việc hình thành các phẩm chất 1
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” cần thiết và quan trọng của người lao động như: cần cù, cẩn thận, có ý chí vượt khó, làm việc có kế hoạch, có nền nếp và tác phong khoa học. Trong hệ thống mạch kiến thức của môn Toán thì giải toán có lời văn được xem là tuyến kiến thức khó dạy nhất. Nội dung giải toán có lời văn là sự tổng hợp kiến thức về số học, yếu tố đại số, yếu tố hình học, đại lượng, đo đại lượng và ngôn ngữ lời văn. Bởi vậy việc giải bài toán có lời văn góp phần bồi dưỡng củng cố, kiến thức, kĩ năng toán học, rèn luyện phát triển trí óc, sáng tạo và các phẩm chất tư duy cho học sinh. Nhưng đây là một dạng bài tập tương đối khó so với các em. Thực trạng của học sinh chúng ta hiện nay các em giải dạng toán này còn rất yếu. Trong khi đó yêu cầu của cải cách giáo dục ngày càng cao đòi hỏi các em phải đảm bảo được tính chính xác của toán học. Toán có lời văn được xem như cầu nối giữa kiến thức toán học trong nhà trường và ứng dụng kiến thức toán trong đời sống xã hội. Thông qua dạy toán có lời văn rèn tư duy logic và cách diễn đạt của học sinh. Muốn vậy người giáo viên khi lên lớp phải thể hiện vai trò của mình, giúp các em phân biệt đúng sai, biết chọn cách làm nhanh nhất và trình bày khoa học nhất. Môn toán ở lớp 3 là một môn học thống nhất, tích hợp các nội dung giáo dục toán học và các nội dung giáo dục khác. Nội dung giải toán có lời văn xuyên suốt chương trình Toán của Tiểu học nhưng nội dung giải toán có lời văn ở lớp 3 nổi bật so với yêu cầu ở lớp 1, 2. Bởi vì ở lớp 1, lớp 2 học sinh biết giải và trình bày bài giải bằng một phép tính hay còn gọi là “Bài toán đơn”. Đến lớp 3, học sinh mới biết giải và trình bày bài toán bằng hai, ba phép tính hay còn gọi là “Bài toán hợp”. Qua quá trình nghiên cứu và thực tế giảng dạy cùng sự trao đổi với đồng nghiệp, tôi thấy học sinh lớp 3 còn gặp nhiều khó khăn vướng mắc khi giải các bài toán có lời văn dẫn đến chất lượng bài làm chưa cao. Từ đó tôi suy nghĩ làm thế nào để tạo được sự hứng thú học toán và rèn khả năng giải toán tốt cho học sinh trong giai đoạn hiện nay. Đó là vấn đề mà khiến chúng ta phải suy nghĩ , cùng nhau tìm ra giải pháp giúp nâng cao chất lượng dạy học môn Toán nói chung và giải toán có lời văn nói riêng. Đó cũng là lí do mà tôi mạnh dạn chọn đề tài này. 2
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” 2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 1. Phạm vi nghiên cứu Một số biện pháp giúp học sinh lớp 3 làm tốt dạng toán “Giải toán có lời văn” 2. Đối tượng nghiên cứu Biện pháp giúp học sinh nói chung và học sinh lớp 3 nói riêng làm tốt dạng toán “Giải toán có lời văn”. 3. Phương pháp nghiên cứu Trong qua trình thực hiện đề tài này tôi đã phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu nhưng tập trung chủ yếu vào các phương pháp sau: 1. Phương pháp điều tra 2. Phương pháp nghiên cứu lí luận, thực tiễn 3. Phương pháp khảo sát 4. Phương pháp phân tích, tổng hợp 5. Phương pháp thống kê 6. Phương pháp kiểm tra đánh giá 4. Mục đích nghiên cứu Qua thực tế giảng dạy của bản thân nhằm giúp chúng ta tìm ra các biện pháp tối ưu trong việc giải toán có lời văn góp phần đưa chất lượng giáo dục từng bước đi lên. 5. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu Bản thân giáo viên có ý thức tìm tòi, học hỏi, nghiên cứu và có sự cầu tiến trong quá trình công tác. PHẦN NỘI DUNG 1. Cơ sở lí luận 3
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” Các bài toán có lời văn thực chất là những bài toán thực tế, có liên quan đến cuộc sống thường xảy ra hàng ngày. Vậy việc hướng dẫn học sinh giải đúng các bài toán có lời văn là một vấn đề được coi trọng bởi nó thể hiện sự tổng hợp các hoạt động củng cố và vận dụng những khái niệm, kĩ năng đã hình thành từ đó phát triển trí thông minh, óc sáng tạo của mỗi con người. Với các bài toán này học sinh vừa phải sử dụng kĩ năng đọc hiểu để định hướng cách giải vừa phải thực hiện phép tính. Vì vậy để giúp học sinh làm tốt dạng toán “Giải toán có lời văn” được tôi chú trọng ngay từ đầu năm học. 2. Thực trạng Năm học 2017- 2018 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 3A gồm 24 học sinh; trong đó có 11 nữ và 13 nam. Khi nghiên cứu đề tài này tôi nhận thấy có một số thuận lợi và khó nhăn như sau: 2.1. Thuận lợi - Đa số các em đều ngoan, có ý thức ham học. - Lớp được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của BGH nhà trường, của chuyên môn nhà trường. - Giáo viên hiểu rõ tầm quan trọng của giải bài toán có lời văn. - Học sinh được học 2 buổi/ ngày. - Hầu hết phụ huynh đã quan tâm đến việc học tập của con em mình. - Đồ dùng học tập, sách giáo khoa đầy đủ. 2.2. Khó khăn - Một số gia đình kinh tế còn khó khăn, chưa thật sự quan tâm đến việc học của con mình, thậm chí còn phó mặc cho nhà trường. - Một số học sinh chưa có ý thức tự giác vươn lên trong học tập. Trong lớp đó có tới 6 học sinh không biết giải bài toán ở mức độ đơn giản. - Chất lượng học sinh chưa đồng đều nhất là học sinh tiếp thu còn hạn chế thì việc tóm tắt, tìm hiểu đề toán lại càng khó khăn. Đặc biệt trong lớp còn một số em đọc yếu nên đọc đề toán và hiểu đề còn chậm. 4
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” - Đa số các em còn lười suy nghĩ khi gặp những bài toán phức tạp mà các em chỉ quen làm theo khuôn mẫu của những dạng bài toán cụ thể mà các em thường gặp. - Khi giải xong bài toán hầu hết học sinh không có thói quen kiểm tra lại bài dẫn đến nhiều trường hợp đáng tiếc xẩy ra do chủ quan, cẩu thả. Bên cạnh đó có học sinh hiểu bài nhưng còn lúng túng trong trình bày bài, giải nhất là với các bài toán có lời văn phức tạp. Và tôi đã tiến hành khảo sát kĩ năng giải toán của học sinh lớp 3A mà tôi phụ trách ở thời điểm trước khi nghiên cứu đề tài này và thu được kết quả như sau: Giải thành thạo Kĩ năng giải chậm Chưa nắm được cách giải Sĩ số SL TL SL TL SL TL 24 7 em 29,1% 11 em 45,9% 6 em 25% Từ thực trạng trên, để giúp học sinh làm tốt dạng toán “Giải toán có lời văn” góp phần nâng cao chất lượng dạy học tôi đã mạnh dạn đưa ra những biện pháp sau: 3. Các biện pháp đã tiến hành 3.1.Tổ chức tốt các hoạt động học tập Việc học sinh nắm chắc kiến thức phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức ban đầu của học sinh. Giáo viên cần xuất phát từ những cái rất cụ thể, chi tiết, học sinh phải nắm được bản chất của vấn đề, các em phải có kiến thức đại trà vững chắc thì mới giải quyết các bài toán ở mức độ cao hơn. Để làm được điều đó giáo viên cần: + Tổ chức tốt các hoạt động học tập trong các tiết học để học sinh giải quyết tốt các bài tập, học sinh phải hiểu được vấn đề một cách sâu sắc, cặn kẽ, nắm chắc kiến thức và vận dụng thực hành tốt. + Thời lượng dành cho thực hành, luyện tập trong mỗi tiết học chiếm từ 60% đến 70% nên ta cần tận dụng để tăng cường thực hành để giúp học sinh hình thành và phát triển các kĩ năng toán học, giải quyết các nhiệm vụ thực hành ngay tại lớp. 5
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” + Giáo viên cần giúp học sinh nắm chắc, thuộc lòng các quy tắc, các công thức tính mà các em đã được học từ các bài học ở sách giáo khoa. Rèn cho học sinh có kĩ năng vận dụng công thức, quy tắc vào thực hành giải quyết các bài toán. + Nếu có điều kiện giáo viên nên chuyển nội dung từng tiết dạy học toán thành các phiếu học tập để phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh, nâng cao hiệu quả và năng suất học tập. Và lưu ý rằng khi thiết kế các phiếu học tập đó giáo viên nên tích hợp các nội dung giáo dục gắn với thực tế, gần gũi để tạo hứng thú học tập cho học sinh. Đặc biệt nên thiết kế các bài tập dưới dạng trắc nghiệm, trò chơi hay đố vui toán học kèm theo các tranh ảnh ngộ nghĩnh, đáng yêu sao cho không làm thay đổi nội dung cơ bản của môn toán mà vẫn đảm bảo được nội dung yêu cầu góp phần tạo hứng thú cho các em tiếp thu bài tốt hơn. + Khi học sinh đó thực hiện thành thạo, hoàn thành tốt các bài tập ở trong sách giáo khoa, giáo viên cần từng bước hình thành cho các em cách suy luận sáng tạo, tìm ra nhiều cách giải khác nhau cho một bài toán chứ không nhất thiết chỉ có một cách giải theo một mẫu đã cho sẵn. 3.2.Lựa chọn phương pháp và hình thức dạy học phù hợp Ta thấy rằng để học sinh tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng và hiểu vấn đề một cách sâu sắc thì phương pháp và hình thức tổ chức dạy học của giáo viên đóng vai trò vô cùng quan trọng. Đặc biệt trong xu thế dạy học hiện nay giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức một chiều, học sinh thụ động tiếp thu và làm theo nữa mà giáo viên chỉ là người tổ chức các hoạt động , học sinh chủ động tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề một cách sáng tạo dưới sự hợp tác của các bạn trong nhóm và khi cần thiết thì nhờ sự trợ giúp của giáo viên để tự chiếm lĩnh kiến thức của bài học. Vì thế trong giảng dạy giáo viên cần biết lựa chọn các phương pháp dạy học, hình thức dạy học sao cho phù hợp để giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức của mình. Từ đó giúp các em biết tổng hợp để rút ra những nhận xét, những quy tắc hay những kết luận cần thiết. Khi giảng dạy kiến thức mới mà cụ thể là dạng toán “Giải toán có lời văn” giáo viên cần chú ý các bước sau đây: - Phương pháp chung: Tự phát hiện - Tự giải quyết - Tự chiếm lĩnh. - Các bước cụ thể: 6
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” Bước 1: Làm nảy sinh nhu cầu nhận thức của học sinh (Làm xuất hiện vấn đề và tạo cho học sinh có nhu cầu tìm hiểu về vấn đề đó hay nói cách khác là tạo hứng thú) Bước 2: Tổ chức các hoạt động học tập (Theo cá nhân, nhóm hay cả lớp). Bước 3: Hướng dẫn học sinh trình bày ý kiến trước nhóm, trước lớp. Bước 4: Hướng dẫn học sinh nhận xét, đánh giá, bổ sung. Bước 5: Giáo viên hệ thống, kết luận vấn đề, hướng dẫn học sinh trình bày (Giáo viên chốt lại các vấn đề quan trọng) Bước 6: Tổ chức cho học sinh luyện tập, thực hành, rèn các kĩ năng. 3.3. Hướng dẫn học sinh các bước cụ thể để giải một bài toán có lời văn Một bài toán có lời văn là sự kết hợp đa dạng của các khái niệm, các mối quan hệ toán học, đòi hỏi học sinh phải biết xác lập được mối quan hệ toán học, xác lập được mối quan hệ giữa các dữ liệu của bài toán: Biết so sánh, phân tích, tổng hợp. Trên cơ sở đó lựa chọn cách giải quyết tốt nhất. Và để hướng dẫn học sinh giải một bài toán có lời văn tôi thường tiến hành các bước như sau: - Bước 1: Nghiên cứu tìm hiểu bài toán xác định cái đã cho, cái phải tìm. - Bước 2: Thiết lập mối quan hệ giữa các dữ liệu để tóm tắt bài toán (Có thể tóm tắt bằng lời hoặc bằng sơ đồ đoạn thẳng) - Bước 3: Lập kế hoạch giải bài toán (Phân tích bài toán để tìm kết quả) - Bước 4: Trình bày bài giải và kiểm tra kết quả. - Bước 5: Khai thác bài toán (Tìm cách giải khác cho bài toán) Ví dụ: Sau khi đọc đề toán ở trang 50, sgk toán 3 “ Bể thứ nhất có 4 con cá, bể thứ hai có nhiều hơn bể thứ nhất 3 con cá. Hỏi cả hai bể có bao nhiêu con cá?”. * Bước 1: Nghiên cứu tìm hiểu bài toán xác định cái đã cho, cái phải tìm. - Giáo viên yêu cầu học sinh đọc bài toán, sau đó GV hỏi để giúp học sinh xác định cái đã cho và cái phải tìm. H: Bài toán cho biết cái gì? (Bể thứ nhất có 4 con cá, bể thứ hai có nhiều hơn bể thứ nhất 3 con cá) H: Bài toán hỏi cái gì? (Cả hai bể có bao nhiêu con cá) 7
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” *Bước 2: Thiết lập mối quan hệ giữa các dữ liệu để tóm tắt bài toán (Có thể tóm tắt bằng lời hoặc bằng sơ đồ đoạn thẳng) - Yêu cầu học sinh tập nêu bằng lời để tóm tắt bài toán: Bể thứ nhất có : 4 con cá Bể thứ hai có : nhiều hơn 3 con cá Cả hai bể có: .....con cá? Sau khi học sinh nêu bằng lời để tóm tắt bài toán tôi hướng dẫn học sinh tập tóm tắt bài toán bằng sơ đồ đoạn thẳng. 4 con Bể thứ nhất: 3 con ... con? Bể thứ hai: * Bước 3: Lập kế hoạch giải bài toán (Phân tích bài toán để tìm kết quả) - Muốn tính hai bể có bao nhiêu con cá thì trước hết ta phải tính cái gì? (Tính bể thứ hai có bao nhiêu con cá?) - Yêu cầu học sinh nêu miệng lời giải và phép tính. Số cá ở bể thứ hai là: 4 + 3 = 7 (con) - Tiếp theo yêu cầu học sinh nêu miệng lời giải và phép tính thứ hai: Số cá ở cả hai bể là: 4 + 7 = 11 (con) * Bước 4: Trình bày bài giải và kiểm tra kết quả. - Ở bước này học sinh tự trình bày bài giải. Bài giải Số cá ở bể thứ hai là: 4 + 3 = 7 (con) Số cá ở cả hai bể là: 4 + 7 = 11 (con) Đáp số: 11 con cá. 8
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” - Sau khi trình bày bài giải giáo viên yêu cầu học sinh kiểm tra lại kết quả. Việc giúp cho học sinh có thói quen tự kiểm tra lại kết quả của bài toán đã tìm ra là một việc rất quan trọng, vì nó giáo dục các em đức tính cẩn thận, chu đáo, ý thức trách nhiệm với công việc mình làm. Có thể dùng các hình thức kiểm tra sau: - Xét tính hợp lí của đáp số. - Trong trường hợp bài toán có nhiều cách giải mà tất cả các cách giải đều dẫn tới cùng một đáp số thì đáp số đó là đúng. - Thử lại đáp số dựa vào các mối quan hệ giữa các số đã cho và các số phải tìm bằng cách lập bài toán ngược lại bài toán đã giải, coi đáp số tìm được là số đã biết và một trong những số đã cho là chưa biết. Nếu tìm thấy đáp số của bài toán ngược này đúng bằng số đã cho coi là chưa biết ấy thì bài toán đó được giải đúng. - Ở bài toán này các em chỉ cần lấy số cá ở bể thứ hai vừa tính được trừ đi số cá nhiều hơn nếu kết quả bằng số cá của bể thứ nhất thì các em đã làm đúng. * Bước 5: Khai thác bài toán (Tìm cách giải khác cho bài toán) - Ở bước này giáo viên khuyến khích các em để phát triển tư duy sáng tạo. - Đối với bài toán trên những em thông minh, nhanh nhạy và có đầu óc sáng tạo thì các em chỉ cần làm một phép tính với biểu thức có dấu ngoặc đơn. Làm cách này bài toán trở nên đơn giản hơn, ngắn gọn hơn. Bài giải Số cá ở cả hai bể là: 4 + (4 + 3) = 11 (con) Đáp số: 11 con. - Ở nội dung giải toán có lời văn lớp 3 thường được cho dưới các dạng sau: Ví dụ 1: Thùng thứ nhất đựng 6 lít nước mắm, thùng thứ hai đựng gấp 3 lần số lít nước mắm ở thùng thứ nhất. Hỏi cả hai thùng đựng bao nhiêu lít nước mắm. 1 Ví dụ 2: Lúc đầu ở bến có 45 ô tô, sau đó có số ô tô rời bến. Hỏi ở bến 5 còn lại bao nhiêu ô tô? . Ví dụ 3: Mỗi hộp sữa cân nặng 80g, mỗi gói mì cân nặng 455g. Hỏi 2 hộp sữa và một gói mì cân nặng bao nhiêu gam? 9
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” Dù ở dạng toán nào cũng vậy tôi luôn luôn hướng dẫn học sinh đi theo 5 bước như đó nêu ở trên. Bước 1: Nghiên cứu tìm hiểu bài toán xác định cái đã cho, cái phải tìm. Ở bước này cho học sinh đọc kĩ đề toán giúp học sinh hiểu chắc chắn một số từ khoá quan trọng nói lên những tình huống toán học bị che lấp dưới cái vỏ ngôn 1 1 từ thông thường như: “ gấp đôi”, “ , ”, “tất cả” 3 4 Nếu trong bài toán có từ nào mà học sinh chưa hiểu rõ thì giáo viên cần hư- ớng dẫn cho học sinh hiểu được ý nghĩa và nội dung của từ đó ở trong bài toán đang làm, sau đó giúp học sinh tóm tắt đề toán bằng cách đăt câu hỏi đàm thoại: “ Bài toán cho gì? Bài toán hỏi gì?” và dựa vào tóm tắt để nêu đề toán Đối với những học sinh kĩ năng đọc hiểu còn chậm, tôi dùng phương pháp giảng giải kèm theo các đồ vật, tranh minh hoạ để các em tìm hiểu, nhận xét nội dung, yêu cầu của đề toán. Qua đó học sinh hiểu được yêu cầu của bài toán và dựa vào câu hỏi của bài, các em nêu miệng câu lời giải, phép tính, đáp số của bài toán rồi cho các em tự trình bày bài giải vào vở bài tập. Bước 2: Thiết lập mối quan hệ giữa các dữ liệu để tóm tắt bài toán (Có thể tóm tắt bằng lời hoặc bằng sơ đồ đoạn thẳng) Ở bước này giúp học sinh tìm mối liên quan của các dữ liệu để tóm tắt bài toán. Bước 3: Lập kế hoạch giải bài toán (Phân tích bài toán để tìm kết quả) a. Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề toán để xác định cái đã cho và cái phải tìm cần giúp học sinh lựa chọn phép tính thích hợp: Chọn “ phép chia” nếu 1 1 bài toán yêu cầu “tìm , ... ”. Chọn “tính trừ” nếu “bớt” hoặc “ tìm phần còn 3 4 lại” hay là “lấy ra”. Chọn “phép nhân” nếu “gấp đôi, gấp 3” Ví dụ: Một đội công nhân phải sửa quãng đường dài 1215m, đội đã sửa đ- 1 ược quãng đường. Hỏi đội công nhân đó còn phải sửa bao nhiêu mét đường nữa? 3 10
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” Để giải được bài toán này, học sinh cần phải tìm được mối liên hệ giữa cái đã cho và cái phải tìm. Hướng dẫn học sinh suy nghĩ giải toán thông qua các câu hỏi gợi ý như: + Bài toán cho biết gì? (phải sửa quãng đường dài 1215m.) 1 + Bài toán còn cho biết gì nữa? (đã sửa được quãng đường.) 3 + Bài toán hỏi gì? (Đội công nhân đó còn phải sửa bao nhiêu mét đường nữa?) + Muốn biết đội công nhân đó còn phải sửa bao nhiêu mét đường nữa trước hết phải tìm gì trước? Nêu cách tìm? (Tìm số mét đường đã sửa: 1215 : 3) + Sau khi tìm được số mét đường đã sửa ta tiếp tục tìm gì? (Tìm số mét đ- ường còn phải sửa) + Nêu cách tìm? (Lấy tổng số mét đường phải sửa trừ đi số đã sửa). b. Đặt câu lời giải thích hợp Thực tế giảng dạy cho thấy việc đặt câu lời giải phù hợp là bước vô cùng quan trọng và khó khăn nhất đối với một số học sinh trung bình, yếu lớp 3. Chính vì vậy việc hướng dẫn học sinh lựa chọn và đặt câu lời giải hay cũng là một khó khăn lớn đối với người dạy. Tuỳ từng đối tượng học sinh mà tôi lựa chọn các cách hướng dẫn sau: - Cách 1: (Được áp dụng nhiều nhất và dễ hiểu nhất): Dựa vào câu hỏi của bài toán rồi bỏ bớt từ đầu “hỏi” , thay từ “mấy” hoặc “bao nhiêu” bằng từ “số” rồi thêm từ cuối câu “là” để có câu lời giải (Đối với bài toán đơn) 1 Ví dụ: Mẹ hái được 36 quả cam, mẹ biếu bà số quả cam đó. Hỏi mẹ biếu 3 bà bao nhiêu quả cam? Theo cách hướng dẫn trên, học sinh dễ dàng đặt lời giải cho bài toán (Mẹ biếu bà số quả cam là) - Cách 2: Nêu miệng câu hỏi:“Muốn biết đội công nhân đó còn phải sửa bao nhiêu mét đường nữa trước hết phải tìm gì trước?” Để học sinh trả lời miệng: 11
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” “Tìm số mét đường đã sửa” rồi chèn phép tính vào để có cả bước giải (gồm câu hỏi, câu lời giải và phép tính): Số mét đường đã sửa là: 1215 : 3 = 405 (m) Sau khi tìm được số mét đường đã sửa ta tiếp tục tìm gì? (Tìm số mét đường còn phải sửa) Số mét đường còn phải sửa là: 1215- 405 = 810 (m) Đối với học sinh sáng tạo có thể đặt một lời giải và một phép tính gộp Số mét đường còn phải sửa là: 1215 - (1215 :3) = 810 (m) Đáp số: 810m Trong quá trình dạy, đối với bài toán hợp, học sinh yếu hay bị sai khi đặt lời giải và phép tính (thường đặt một lời giải trả lời cho câu hỏi cuối bài như bài toán đơn nhưng viết phép tính không đúng với lời giải). Vì vậy ở bước này cần khắc sâu cho học sinh hiểu và đặt 2 lời giải kết hợp với phép tính tương ứng. Tóm lại: Tuỳ từng đối tượng, từng trình độ học sinh mà hướng dẫn các em cách lựa chọn, đặt câu lời giải cho phù hợp. Trong một bài toán, học sinh có thể có nhiều cách đặt khác nhau như 2 cách trên. Song trong khi giảng dạy, ở mỗi một dạng bài cụ thể tôi đã cho các em suy nghĩ, thảo luận theo bàn, nhóm để tìm ra các câu lời giải đúng và hay nhất phù hợp với câu hỏi của bài toán đó. Tuy nhiên cần hướng dẫn học sinh lựa chọn cách hay nhất (ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với các em) còn các cách kia giáo viên đều công nhận là đúng và phù hợp nhưng cần lựa chọn để có câu lời giải là hay nhất để ghi vào bài giải. - Bước 4: Trình bày bài giải và kiểm tra kết quả. Chính vì vậy, việc hướng dẫn học sinh trình bày bài giải sao cho khoa học, đẹp mắt cũng là yêu cầu lớn trong quá trình dạy học. Muốn thực hiện yêu cầu này trước tiên người dạy cần tuân thủ cách trình bày bài giải theo hướng dẫn, quy định. 12
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” - Đầu tiên là tên bài (Viết sát lề bên trái có gạch chân), tiếp đó ghi tóm tắt, sau gần tóm tắt là trình bày bài giải. Từ: “Bài giải” ghi ở giữa trang vở (có gạch chân), câu lời giải ghi cách lề khoảng 2 -> 3 ô vuông, chữ ở đầu câu viết hoa, ở cuối câu có dấu hai chấm (:), phép tính viết lùi vào so với lời giải khoảng 2 -> 3 chữ, cuối phép tính là đơn vị tính được viết trong dấu ngoặc đơn. Phần đáp số ghi sang phần vở bên phải ( có gạch chân) và dấu hai chấm rồi mới viết kết quả và đơn vị tính (không phải viết dấu ngoặc đơn nữa). - Bước 5: Khai thác bài toán (Tìm cách giải khác cho bài toán) Tuy nhiên, trong quá trình dạy học, nếu giáo viên chỉ dừng lại ở các bước trên thì coi như mới hoàn thành xong việc tổ chức hướng dẫn cho học sinh giải một bài toán. Điều quan trọng là sau khi học sinh giải xong bài toán đó, giáo viên cần làm gì, cần khai thác những gì từ bài toán để một mặt củng cố được cách giải, một mặt phải phát huy hết khả năng tư duy, sự sáng tạo của học sinh khi học toán đó chính là khai thác bài toán. 3.4. Khích lệ học sinh tạo hứng thú khi học tập bằng việc kiểm tra đánh giá Đánh giá học sinh là một khâu rất quan trọng nhằm nắm được năng lực tiếp thu bài của học sinh trong lớp để đặt ra yêu cầu học tập đối với từng học sinh đồng thời cũng là biện pháp khích lệ tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập. Bên cạnh đã kiểm tra, đánh giá cũng là để thu thập thông tin phản hồi về cách dạy của giáo viên để điều chỉnh sao cho phù hợp, bổ khuyết những điểm yếu của học sinh. Có nhiều phương pháp kiểm tra đánh giá tuy nhiên không có phương pháp nào là vạn năng. Vì thế trong quá trình dạy học giáo viên cần sử dụng nhiều phương pháp đánh giá một cách đa dạng như: - Sử dụng bài kiểm tra tự luận: Ở dạng bài có rất nhiều ưu điểm đó là kiểm tra được nhiều kĩ năng của học sinh cùng một lúc như: kĩ năng giải toán, kĩ năng trình bày bài giải,...Tuy nhiên phạm vi kiến thức kiểm tra không được nhiều. - Sử dụng bài kiểm tra trắc nghiệm: Ở dạng bài này học sinh vận dụng các kiến thức đó học một cách sáng tạo và nhanh nhạy để tìm ra đáp số đúng, đáp số sai, bài giải đúng, bài giải sai. Vì thế trong thời gian ngắn nhưng giúp GV kiểm tra 13
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” được nhiều kiến thức của học sinh và dạng bài tập này là một hình thức thay đổi không khí tiết học và góp phần tạo hứng thú học tập cho học sinh. - Đặc biệt giáo viên cần vận dụng cách đánh giá theo nhiều chiều: GV đánh giá học sinh, học sinh đánh giá lẫn nhau và nêu cao ý thức tự đánh giá ở mỗi học sinh. 4. Hiệu quả mang lại của sáng kiến Sáng kiến đó áp dụng cho giải dạng toán “Giải toán có lời văn” ở lớp 3 và sẽ áp dụng cho những dạng toán có thể áp dụng được mang lại hiệu quả thiết thực trong dạy học cho học sinh lớp 3 nói riêng và học sinh Tiểu học nói chung. Sau khi áp dụng vào thực tiến tôi thấy học sinh tiến bộ hơn và giải tốt hơn dạng toán này. Nhưng khi áp dụng chúng ta lưu ý một điều không nên lạm dụng mà phải sử dụng một cách hợp lí để đạt hiệu quả cao nhất. Và tôi đã tiến hành khảo sát kĩ năng giải toán của học sinh lớp 3A mà tôi phụ trách ở thời điểm sau khi áp dụng đề tài này và thu được kết quả như sau: Giải thành thạo Kĩ năng giải chậm Chưa nắm được cách giải Tổng số SL TL SL TL SL TL 26 13 e 54,2% 10 41,1% 1 4,2% 5. Khả năng ứng dụng và triển khai Với đề tài mà tôi đang nghiên cứu mặc dù đang còn là một kinh nghiệm nhỏ trong muôn vàn những sáng kiến lớn hơn. Nhưng tôi thiết nghĩ rằng có thể áp dụng được trong dạy học môn Toán khi giải dạng toán “Giải toán có lời văn” nói riêng và các dạng toán khác nói chung ở bậc học Tiểu học. Tôi cũng mong muốn được các bạn đồng nghiệp cùng chia sẻ trong quá trình giảng dạy của mình. 6. Ýnghĩa của sáng kiến 14
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” Sáng kiến của tôi chỉ là một chút kinh nghiệm nhỏ để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn toán lớp 3 nói riêng và chất lượng giáo dục nhà trường. PHẦN KẾT LUẬN 1. Bài học kinh nghiệm Qua những vướng mắc thực tế, cùng với lòng say mê, nhiệt tình nghiên cứu và áp dụng thực tế vào lớp học do tôi chủ nhiệm đã giúp tôi hoàn thành ý tưởng của mình. Mỗi lần thực hiện, vận dụng vào thực tế lớp học tôi lại rút ra được một vài kinh nghiệm sau: - Người giáo viên phải thực sự tâm huyết, say mê, ham tìm tòi, học hỏi và đầy tinh thần, trách nhiệm. - Trong quá trình giảng dạy phải luôn nắm bắt được những khó khăn, vướng mắc của học sinh mình để từ đó nghiên cứu tìm ra hướng giải quyết tốt nhất. - Không có phương pháp nào là vạn năng vì thế giáo viên cần phải vận dụng linh hoạt, phù hợp và không nên quá lạm dụng một phương pháp nào. - Cần quan tâm, động viên, khuyến khích và giúp đỡ các em vượt qua mọi khó khăn để học tập tốt hơn. - Trong quá trình hướng dẫn giải toán có lời văn (ở lớp 3) giáo viên cần lưu ý hướng dẫn cho các em cách đặt câu lời giải hay và súc tích tránh rườm rà, không đúng trọng tâm. - Điều quan trọng là người giáo viên phải nhẹ nhàng, mềm mỏng, kiên trì để uốn nắn học sinh trong mọi lúc, mọi nơi. Trong mỗi tiết học giáo viên cần áp dụng linh hoạt nhiều hình thức và phương pháp làm sao để tạo được hứng thú học tập cho học sinh và đích cuối cùng là đạt hiệu quả cao nhất. 2. Kiến nghị, đề xuất - Đối với chuyên môn ngành: Những đề tài có sức thuyết phục và có tính thực tế cao nên tổ chức chuyên đề phổ biến rộng rói để các giáo viên áp dụng trong công tác giảng dạy nâng cao chất lượng dạy học. - Đối với trường: Cần tổ chức các chuyên đề về đổi mới phương pháp dạy học, khuyến khích, động viên đồng thời phổ biến rộng rãi trong toàn trường các đề 15
- Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 3 lµm tèt d¹ng to¸n “ Gi¶i to¸n cã lêi v¨n” tài về đổi mới phương pháp dạy học. Ban giám hiệu có sự theo dõi, đánh giá hiệu quả và chất lượng. - Đối với giáo viên: Cần tiếp tục học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, tích cực đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng nhiều hình thức tổ chức dạy học phong phú để nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường. Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi trong việc: Hướng dẫn học sinh giải các bài toán có lời văn ở lớp 3. Trong quá trình nghiên cứu và áp dụng không thể tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp các cấp quản lý giáo dục để đề tài của tôi ngày càng hoàn thiện và đạt hiệu quả cao hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Tài liệu Chuẩn kiến thức kĩ năng lớp 3 2. Sách giáo khoa Toán 3. 3. Thiết kế bài giảng Toán 3 4. Phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học. (NXB ĐHSP Hà Nội) 5. Trang diễn đàn giáo dục Tiểu học Hà Tĩnh. 16

