Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn tập làm văn Lớp 5

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn tập làm văn Lớp 5

1. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TIẾT TRẢ BÀI VIẾT CỦA PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 5 A.PHẦN MỞ ĐẦU I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Có thể nói rằng Tiếng Việt là một môn học có nhiều phân môn và chiếm thời lượng học tập cao ở bậc tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng. Trong đó phân môn Tập làm văn-một phân môn quan trọng của bộ môn Tiếng Việt trong nhà trường Tiểu học, nó có tác dụng nhất trong việc rèn khả năng nói, viết của học sinh, có ảnh hưởng sâu sắc đến việc phát triển tư duy, trong quá trình học tập củng như nó mang tính thực hành cao trong việc hình thành nhân cách cho cuộc sống thực tiễn của các em sau này. Nói cách khác đây chính là hành trang công cụ để cho các em bước vào cuộc sống. Đặc biệt trong xu thế xã hội hội nhập hiện nay, theo định hướng đổi mới “mục tiêu giáo dục là nâng cao chất lượng toàn diện cho học sinh”. Giáo dục kĩ năng sống, kĩ năng giao tiếp cho học sinh càng khẳng định tầm quan trọng của phân môn Tập làm văn trong nhà trường Tiểu học nói chung, lớp 5 nói riêng. Thông qua phân môn tập làm học sinh được rèn luyện khả năng nói và viết, khả năng dùng từ đặt câu, khả năng diễn đạt ý..v v... Vì vậy khi dạy Tập làm văn phải ý thức đúng tầm quan trọng của phân môn. Từ đó có phương pháp phù hợp chú trọng truyền đạt và rèn luyện tất cả các yêu cầu về kiến thức và kĩ năng mà phân môn đặt ra cho học sinh trong từng dạng bài cụ thể. Đối với phân môn Tập làm văn qua một dạng bài cụ thể thường phải trải qua các tiết học: Cấu tạo bài văn, lập dàn ý, luyện viết một đoạn, làm bài viết, trả bài viết. Xét về logic trình tự thì tiết trả bài viết là tiết học sau cùng nhưng có thể nói đây là tiết học thiết thực nhất, cụ thể nhất để các em thấy được những ưu, nhược điểm trong bài viết của mình, của bạn và học hỏi lẫn nhau, tìm và biết cách sửa sai cho nhau để cùng tiến bộ. Mặt khác đây cũng chính là tự kiểm tra lại quá trình dạy môn Tiếng việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng của của mỗi giáo viên. Song trên thực tế dạng bài này là dạng bài mà còn nhiều giáo viên chưa ý thức được đúng mức tầm quan trọng vai trò và tác dụng của nó trong việc nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh. Do đó có thể nói rằng không mấy giáo viên quan tâm chú trọng đến tiết dạy “Trả bài
2. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 viết” theo đúng yêu cầu cũng như rất ít học sinh ý thức được qua tiết học đó các em học được cái gì hay chỉ trông mong để biết điểm, để nghe lời nhận xét của cô. Điều này dẫn đến kết quả là học sinh làm văn chưa tốt không có sự tiến bộ trong các tiết sau. Đó chính là điều băn khoăn trăn trở có lẽ không chỉ riêng tôi mà còn nhiều giáo viên tâm huyết với nghề đang trực tiếp dạy học lớp 5 Với tâm nguyện làm thế nào để giúp các em học tốt tiết “trả bài viết” đã thôi thức tôi tìm hiểu thực trạng dạy học và xác định một số khó khăn hạn chế trong quá trình dạy học, từ đó tìm ra phương pháp dạy học có hiệu quả nhất giúp học sinh làm tốt bài văn góp phần nâng cao chất lượng dạy văn, giáo dục kĩ năng sống, kĩ năng giao tiếp cho học sinh để các em có được đầy đủ hành trang vốn ngôn ngữ về nói, viết giúp các em tự tin từng bước vững chắc vào cuộc sống. Đồng thời qua đó trau dồi thêm kiến thức cho bản thân. Qua quá trình nghiên cứu tìm hiểu tôi đã tìm ra “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5”. II. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 1. Mục đích nghiên cứu Dựa vào việc tìm hiểu thực trạng của việc giảng dạy và học tập tiết trả bài viết cho học sinh hiện nay người viết có một số biện pháp muốn đề xuất chia sẻ để tiết dạy đạt hiệu quả cao hơn. Trước hết là giáo viên đỡ lúng túng hơn trong giờ trả bài.Vì phần lớn giáo viên đều chán và bối rối với tiết trả bài. Thứ hai giúp học sinh nhận ra khuyết điểm của mình sau mỗi bài viết. Đồng thời rèn kĩ năng sửa lỗi, rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu đúng, trôi chảy hơn. 2. Nhiệm vụ nghiên cứu - Điều tra thực trạng,chất lượng của tiết trả bài Tập làm văn trong chương trình lớp 5. - Tìm hiểu nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng , hiệu quả của tiết trả bài Tập làm văn từ đó tìm ra các bước đi ,cách thực hiện hiệu quả nhất.
3. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 III. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu Chương trình môn Tập làm văn, cụ thể các tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn. Phương pháp dạy môn Tập làm văn. Cách tổ chức tiết trả bài viết phân môn Tập làm văn. Học sinh lớp 5 2.Thời gian nghiên cứu Năm học 2017-2018 Năm học 2018-2019 3. Phương pháp nghiên cứu - Nghiên cứu tài liệu. - Khảo sát thực tế. - So sánh đối chiếu. - Phương pháp thực hành . B.PHẦN NỘI DUNG I.CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 1.Cơ sở lí luận Tiếng Việt ở trường tiểu học được dạy thông qua 7 phân môn khác nhau: Học vần,tập đọc, chính tả, luyện từ và câu, tập viết, kể chuyện, tập làm văn. Tập làm văn là môn quan trọng mang tính chất tổng hợp. Do đó việc dạy Tập làm văn dựa trên kết quả nghiên cứu của nhiều môn khoa học. Trong các cơ sở đó đối với việc dạy Tập làm văn ở Tiểu học quan trọng nhất là hiểu phương pháp dạy tiếng mẹ đẻ, sử dụng ngôn ngữ nói, kĩ năng viết. Phân môn Tập làm văn có vị trí đặc biệt quan trọng trong Tiếng Việt vì phân môn này tận dụng những hiểu biết và kĩ năng về tiếng việt do các phân môn khác rèn luyện hoặc cung cấp, đồng thời góp phần rèn luyện chúng. Để làm được một bài văn nói hoặc viết đòi hỏi người viết phải hoàn thiện bốn kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết, phải
4. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 vận dụng các kiến thức về Tiếng Việt. Trong quá trình vận dụng các kĩ năng đó dần dần được hoàn thiện và nâng cao. Do đó Tiếng Việt là môn học quan trọng. Qua từng phân môn cung cấp cho học sinh vốn ngôn ngữ để các em phát triển trong quá trình giao tiếp tư duy, học tập. Mặt khác ở Tiểu học phân môn Tập làm văn còn có nhiệm vụ giúp học sinh sau một quá trình luyện tập lâu dài dần dần nắm được cách viết các bài văn theo nhiều loại phong cách khác nhau do chương trình qui định. Tiết “Trả bài viết” là một trong những tiết cực kì quan trọng trong chuỗi tiết học của phân môn Tập làm văn. Thông qua tiết học này học sinh biết phân tích những ưu điểm, nhược điểm trong bài làm của mình của bạn để sửa chmình ữa được lỗi của của bạn mắc phải. Từ đó cũng cố và nâng cao kiến thức về thể loại, từ ngữ, câu văn tạo điều kiện cho những bài viết sau càng đúng và càng hay hơn và từ đó bồi dưỡng lòng yêu thích văn học ở các em. 2.Cơ sở thực tiễn Như chúng ta đã biết tiết “Trả bài viết” Tập làm văn không chỉ là khâu tổng kết, đánh giá kết quả mà còn giúp học sinh tự phát hiện lỗi, khiếm khuyết trong bài làm của mình, của bạn để từ đó biết cách sửa chữa, đúc rút kinh nghiệm cho bản thân để cho bài sau tiến bộ hơn. Nếu tiết “Trả bài viết” được thực hiện tốt thì sẽ phát huy tính tích cực của học sinh, ngược lại nếu tiết “Trả bài viết” qua loa, chung chung thì học sinh chỉ chú ý đến điểm số mà thôi. Như vậy để có được một tiết “Trả bài viết” thành công đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị thật chu đáo về trình tự truyền đạt cũng như các bước lên lớp. Bên cạnh đó để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, trong quá trình học tập mỗi giáo viên đều đã được cung cấp kiến thức, phương pháp thong qua các đợt chuyên đề thay sách, chuyên đè đổi mới các phương pháp, chuyên đề giáo dục kĩ năng sống-kĩ năng giao tiếp hằng năm một cách cụ thể song trên thực tế giảng dạy chúng ta cũng chưa đạt được như kết quả mong muốn. 3.Thực trạng a.Về việc dạy Mấy năm gần đây được sự chỉ đạo của ban giám hiệu nhà trường, đa số giáo viên trong trường rất chú trọng đến việc đổi mới phương pháp dạy học. Tuy nhiên qua
5. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 nghiên cứu và tham khảo việc chấm bài, giáo án, dự giờ thăm lớp của nhiều đồng nghiệp tôi thấy rằng việc này còn qua loa, hời hợt, chưa được sự đầu tư chu đáo của giáo viên. Các thao tác thường là: + Giáo viên ghi đề lên bảng. + Nêu lại ý chính trọng tâm của đề. + Nhận xét chung bài của học sinh. + Trả bài cho hoạc sinh rồi lấy điểm. + Học sinh chọn một đoạn để viết lại cho hay hơn. b. Sách giáo viên Sách giáo viên: Hướng dẫn mang tính chung chung chưa cụ thể chi tiết cho từng đề bài. c.Về việc học Phần lớn học sinh chưa chủ động trong tiết học “Trả bài viết” chỉ đơn giản nhận vở để biết mình được mấy điểm mà không tập trung rút kinh nghiệm xem bài viết đó cần làm như thế nào, bài viết của mình có những ưu điểm gì, nhược điểm gì, cần sửa chữa lỗi gì và sửa như thế nào. Giáo viên yêu cầu học sinh chọn viết lại một đoạn cho hay hơn, các em chỉ qua loa, đại khái ghi lại một đoạn nguyên trong bài văn của mình đã làm cho xong nhiệm vụ .Tất cả những điều trên đã gây ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng làm văn của học sinh và chắc chắn sự tiến bộ của các em ở tiết sau rất là ít. Đa số bài viết của học sinh mắc lỗi phổ biến là: - Viết sai lỗi chính tả. - Dùng từ chưa chính xác. - Lỗi diễn đạt: - câu văn thiếu các thành phần ngữ pháp (chủ ngữ ,vị ngữ). + Câu văn thiếu hình ảnh, ý nghèo nàn, bố cục thiếu chạt chẽ v v Như vậy tiết dạy “Trả bài viết” ở phân môn Tập làm văn có thể nói khó cả về lí thuyết lẫn thực hành. Nếu giáo viên chưa thực sự quan tâm thì tiết dạy that khó mà thành công kết quả vẫn là học sinh chịu sự thiệt thòi.
6. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 Để có sự đánh giá hiệu quả của đề tài đầu năm học 2018-2019 vừa qua tôi đã thống kê khảo sát chất lượng học sinh. Qua kết quả khảo sát chất lượng tôi thấy học sinh còn mắc phải lỗi như: Lỗi chính tả, lỗi về cách dùng từ đặt câu, lỗi về cách diễn đạt. Các loại lỗi này có thể biểu diễn ở bảng như sau: Tổng Số HS Số HS Số học sinh Số học sinh Số hs diễn Số hs diễn số không viết sai dùng từ đặt dùng từ đặt đạt câu văn đạt câu văn học viết sai nhiều hơn câu chính câu chưa trôi chảy lủng củng sinh. hoặc viết 2 lỗi xác. chính xác. sinh động. thiếu hình sai 1-2 lỗi chính tả. ảnh. chính tả. SL TL SL TL SL TL SL TL SL TL SL TL 29 7 21% 23 79% 5 17,2% 26 82,8% 6 20,6% 26 79,4% II.GIẢI PHÁP I. Tìm hiểu cấu trúc chương trình Trong chương trình Tập làm văn lớp 5: Học sinh được học các kiến thức như: Tả cảnh và người, tả đồ vật,tả cây cối, ôn tập về văn kể chuyện trong đó: Văn kể chuyện (ôn tâp) 3 tiết Văn miêu tả: - Miêu tả đồ vật ( ôn tập ) 4 tiết - Miêu tả cây cối (ôn tập ) 3 tiết - Miêu tả con vật ( ôn Tập ) 3 tiết - Miêu tả cảnh(ôn tập ) 18 tiết - Miêu tả người 15 tiết Các loại văn bản khác - Báo cáo thống kê 2 tiết - Đơn 3 tiết - Thuyết trình tranh luận 2 tiết - Biên bản 2 tiết
7. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 - Chương trình hoạt động 3 tiết - Tập viết đoạn đối thoại 3 tiết Có 3 tiết trả bài văn tả cảnh; 3 tiết trả bài văn tả người; 1 tiết trả bài văn tả con vật. Như vậy trong chương trình tập làm văn lớp 5 cả năm học sinh được trả bài viết 10 tiết. II. Bước chuẩn bị của giáo viên Khi dạy tiết Tập làm văn “Trả bài viết” thì khâu chuẩn bị là vô cùng quan trọng , quyết định 90 % giờ dạy có thành công hay không? Để làm tốt khâu này thì mỗi giáo viên chúng ta cần chuẩn bị that chu đáo trước khi lên lớp. 1.Chấm bài Giáo viên chấm bài phải thật nghiêm túc, chu đáo,cẩn thận và kĩ lưỡng tránh chấm lướt qua và cho điểm một cách áng chừng. Khi chấm bài cần phải phát hiện những ưu điểm của bài văn “Bài hay; câu hay; ý hay; dùng từ sáng tạo, hình ảnh, bố cục chặt chẽ để tuyên dương khuyến khích động viên kịp thời và nắm chắc lỗi phổ biến của các em hay mắc phải: dùng từ chưa chính xác, câu văn chưa hoàn chỉnh, thiếu hoặc thừa chủ ngữ hay vị ngữ, chưa rõ nghĩa, lặp từ, lặp ý hoặc thành phần không cần thiết v v để chữa kịp thời cho các em. Tất cả những ưu điểm, khuyết điểm đó khi chấm cần được giáo viên ghi ra cụ thể (lỗi sai, đối tượng học sinh) để làm cơ sở cho việc chữa bài tập trên lớp. Lời nhận xét cũng không được chung chung mà phải hết sức cụ thể, rõ ràng, chính xác. Bên cạnh chỉ ra những ưu khuyết điểm bài làm của học sinh giáo viên cần quan tâm bày tỏ thái độ khen chê của mình một cách đúng mực tránh làm các em xấu hổ mất hết tự tin trong việc viết văn của mình. 2.Soạn giáo án Giáo viên soạn bài kĩ lưỡng, chu đáo nắm vững chuẩn kiến thức kĩ năng và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh: Lưu ý những điểm sau: - Thống kê các lỗi phổ biến theo từng loại lỗi (chính tả, dùng từ đặt câu, bố cục, trình bày, chữ viết của học sinh).
8. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 - Dự kiến các cách chữa lỗi: Lỗi nào thì tự học sinh sửa, lỗi nào thì chữa trên bảng lớp ( lỗi có nhiều học sinh mắc phải) - Dự kiến các tình hướng có thể xảy ra (Học sinh đưa ra các ý kiến cần thắc mắc cần giải đáp) - Chuẩn bị câu hỏi gợi mở (dễ hiểu, lô gic, sát đối tượng học sinh ) - Phương pháp chuẩn bị lên lớp: Nêu vấn đề hoặc gợi mở, kết hợp giảng giải Dự kiến những học sinh được khen ngợi và những em cần hết sức cố gắng trong bài sau. 3. Các bước tiến hành giờ dạy Đánh giá nhận xét bài làm của học sinh . Bước 1. Xác định lại yêu cầu của đề bài: - Học sinh đọc đề - Gv ghi lên bảng Gợi ý: Đề bài thuộc loại văn gì? Đề bài yêu cầu ta làm gì? Trọng tâm của đề bài là gì? Bước 2. Nhận xét về ưu nhược điểm bài làm của học sinh + Nhận xét về bố cục bài làm của học sinh. (Bài làm có đủ các phần không?) + Nhận xét về cách diễn đạt. + Nhận xét về lỗi mắc phải của học sinh: lỗi chính tả, lỗi dùng từ, cách trình bày Bước 3. Hướng dẫn sữa lỗi trong bài của học sinh. Phân tích chữa lỗi Đây là khâu quan trọng hàng đầu trong tiết dạy, học sinh có nhận được cái sai, cái chưa được, có tìm cách sữa chữa cho hợp ló không chính là khâu này. Vì vậy đòi hỏi cao ở người giáo viên về nhiều mặt, chẳng những có trình độ chuyên môn nghiệp vụ mà còn cả kiến thức và văn hóa, vốn kiến thức về Tiếng Việt và đặc biệt là năng lục sư phạm( thông qua hệ thống câu hỏi dẫn dắt, gợi mở, xử lí tình huống sư phạm ). Giúp học sinh tự phát hiện và cùng nhau tìm cách sửa chữa đúng. Hướng dẫn phát hiện lỗi và chữa lỗi. Chữa lỗi đơn giản đến phức tạp.
9. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 4.Hướng dẫn chữa lỗi chung a. Chữa lỗi chính tả Phần lớn học sinh viết sai lỗi chính tả do các em không hiểu biết đầy đủ các qui tắc chính tả và nội dung ngữ nghĩa của từ mặt khác do ảnh hưởng của cách phát âm tiếng địa phương mà trong khi viết văn các em vẫn thường mắc lỗi làm cho người đọc, người nghe khó hiểu đúng nội dung cần diễn tả. Ví dụ: Đề bài “Tả người”. học sinh có em viết: Bác Thắng là một gioanh nhân. Bác là người rất dủng cảm. Để chữa lỗi này tôi yêu cầu học sinh nhớ lại quy tắc chính tả: quy tắc cấu tạo vần và quy tắc ghi dấu thanh. Cụ thể: Đối với r/d/gi thì cần nắm được khi nào thì dung d, khi nào dung r, khi nào dùng gi. Nhớ lại quy tắc: r và gi không kết hợp với các vần có âm đệm, vần có âm đệm luôn luôn đi với d. Ví dụ: Doanh nghiệp,duyên nợ, duy trì, duyệt binh Còn những tiếng mang thanh ngã, thanh nặng , thường kết hợp với d.Ví dụ: Diễn biến, diệu kì, dũng cảm Thanh hỏi, thanh sắc viết với gi. Ví dụ: Giải thích, giả định , đơn giản, gián tiếp. Như vậy câu trên chữa lại như sau: Bác Thắng là một doanh nhân. Bác là người rất dũng cảm. Vậy khi chữa lỗi chính tả giáo viên chú ý cả hai mặt: Ngữ âm và ngữ nghĩa. b.Chữa lỗi dùng từ Dùng từ không đúng nghĩa Đây là một hiện tượng khá phổ biến ở học sinh đặc biệt là học sinh trung bình, yếu. Do các em không hiểu được rõ nghĩa của các từ cần diễn đạt: Nhầm lẫn giữa từ gần nghĩa với từ cần tả, không nắm được nghĩa biểu thái của từ. Bên cạnh đó việc sử dụng các từ ngữ tùy tiện của các em làm cho người đọc, người nghe không hiểu rõ nội dung mà người viết muốn diễn đạt.
10. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 Ví dụ 1: Đề bài “Tả em bé chập chững tập đi tập nói”. Có học sinh tôi viết: Em Hòa có đôi mắt tinh ranh. Ví dụ 2: Đề bài “Tả người bà của em”. Học sinh tôi viết. Đôi mắt hiền lành của bà nhìn em âu yếm. Trong các trương hợp này giáo viên chưa vội khẳng định các em dung từ sai mà cần phải dung câu hỏi gợi ý để các em phát hiện ra cái chưa đúng của mình (Đặc biệt đối tượng là học sinh Trung bình –yếu). Ở ví dụ 1: Khi tả em bé mới chỉ 1-2 tuổi ta dung từ Tinh ranh có hợp lí hay không? Gv giúp học sinh tìm từ thích hợp thay thế từ tinh ranh. Viêt lại câu: Em Hòa có đôi mắt tròn to.(Hoặc đen láy) Ở ví dụ 2: Từ hiền lành dùng chưa chính xác vì hiền lành là tính từ nói về tính tình của người hoặc vật nói chung, còn ở đây tả đôi mắt của người bà. Giáo viên giúp học sinh tìm từ thích hợp thay thế đó là từ “hiền từ” Với câu trên sửa lại như sau: Đôi mắt hiền từ của bà nhìn em âu yếm. Ví dụ 3: Đề bài “ Tả đồ vật em yêu thích”. Học sinh tôi chọn tả dèn ông sao có em viết: Chiếc đèn ông sao bố làm cho tôi tuy khiêm nhường nhưng vẫn rất độc đáo. Đối với câu này tôi đã hướng dẫn học sinh tôi trả lời Từ khiêm nhường để chỉ đặc điểm của đèn ông sao có thích hợp không?...Học sinh sẽ dễ dàng nhận ra rằng từ khiêm nhường dùng để chỉ tính cách của con người bạn đó dùng từ chỉ đặc điểm của đèn ông sao là không thích hợp. Vậy phải thay thế bằng từ “đơn giản”. Viết lại câu: Chiếc đèn ông sao bố làm cho tôi tuy đơn giản nhưng vẫn rất độc đáo. Ví dụ 4: Tả cảnh trưa hè có học sinh viết: a.Cánh đồng buổi sáng trên quê hương em thật hòa bình. b. Không khí trong veo đã khiến tâm hồn tôi trở nên thoải mái hơn. Ở đây do học sinh không nắm được nghĩa của các từ mà các em đã tùy tiện sử dụng dẫn đến khi viết câu văn gây buồn cười cho người đọc, người nghe. Trong câu a, học sinh nhầm lẫn nghĩa của từ hòa bình gần nghĩa với từ thanh bình hoặc từ yên ả nên đã
11. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 sử dụng từ đó nhưng khi đọc lên nghe thật vô li không hợp nghĩa. Tương tự như thế ở câu b, học sinh nhầm lẫn từ trong veo cũng giống như từ trong lành như thế là chưa chính xác. Đối với các trường hợp này giáo viên cho học sinh nếu lại nghĩa của các từ hòa bình, trong veo rồi yêu cầu các em đặt câu với mỗi từ đó đồng thời so sánh nghĩa của các câu vừa đặt với câu ở trên học sinh của tôi khá dễ dàng sửa lại được các câu đó bằng cách thay thế các từ “Thanh bình,yên bình,yên ả”ở câu a và từu “Trong lành” ở câu b. Ví dụ 5: Đề bài tả con vật mà em yêu quý . Khi tả con chó lai có bạn viết. a. Cái đầu của nó to tròn cỡ cái thúng, nó có hai cái tai như hai lá bàng lớn lúc nào cũng vểnh lên. b. Thân hình nó như chiếc gối ôm nhỏ và dài khoảng một mét. Khi đọc các câu này lên trước lớp cả lớp tôi cười rộ lên điều này chứng tỏ các em phần nào thấy rõ sự vô lí trong cách dung từ ở hai câu trên.Tôi để cho học sinh tự giác phát hiện và sửa lỗi các em đã sửa lại được ngay. Lỗi sai cách dùng từ miêu tả, dùng từ phóng đại hơi quá không thực tế làm cho người đọc không nhận ra chú chó học sinh muốn tả nữa mà bây giờ con vật đã biến thành con vật khác. Cách chữa lại cho đúng như sau: a. Chiếc đầu của nó tròn to cỡ quả bóng nhỏ, nó có hai cái tai như hai lá trầu non lúc nào cũng vểnh lên. b. Thân hình nó như chiếc gối ôm nhỏ và dài khoảng bốn gang tay. c. Chữa lỗi về câu: Lỗi về câu có rất nhiều dạng, ở đây tôi chỉ nêu một số dạng mà học sinh thường mắc phải khi làm văn Dạng 1: Lỗi lặp từ: Do vốn từ ngữ của học sinh chưa phong phú nên khi sử dụng để đặt câu các em chưa biết cách dung các từ đồng nghĩa hay đại từ để thay rthees cho những từ ngữ đã dung ở trước đó. Do đó trong bài viết của mình các em vẫn thường mắc lỗi lặp từ làm cho người đọc người nghe khi đọc đoạn văn thấy đoạn văn ,bài văn lủng củng, không mạch lạc trôi chảy.
12. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 + Lặp từ hoàn toàn Ví dụ: a. Đề bài tả đồ vật mà em yêu thích. “Tả chiếc đồng hồ của em”. Hs có viết: Chiếc đồng hồ của em do Việt nam sản xuất. Chiếc đồng hồ có mình dày. Chiếc đồng hồ được bố em tặng vào dịp sinh nhật thứ chin của em. b. Học sinh tả đèn ông sao có em viết Chiếc đèn ông sao của tôi còn độc đáo bởi chiếc đèn ông sao của tôi được thắp sáng bởi cây nến nhỏ chứ không phải bằng cái bóng điện tí xíu, nhạt nhòa chạy bằng pin như những chiếc đèn ông sao mua ở chợ. Ở ví dụ trên học sinh đã dùng các từ lặp đi lặp lại nhiều lần đó là những cụm từ “chiếc đồng hồ, Chiếc đèn ông sao của tôi”. Trong trường hợp này tôi yêu cầu các em nhắc lại cách liên kết câu bằng từ ngữ thay thế đã học ở tiết luyện từ và câu, bằng cách cho các em dung từ khác để thay thế cho cụm từ trên mà nội dung của câu văn vẫn không thay đổi. h của tôi đã tìm được từ “ Nó” để thay thế. Câu trên viết lại như sau: a.Chiếc đồng hồ của em do Việt nam sản xuất. Nó có mình dày. Món quà ý nghĩa này được bố em tặng vào dịp sinh nhật thứ chín của em. b.Chiếc đèn ông sao của tôi còn độc đáo bởi nó được thắp sáng bởi cây nến nhỏ chứ không phải bằng cái bóng điện tí xíu, nhạt nhòa chạy bằng pin như những chiếc đèn mua ở chợ. + Lặp từ đồng nghĩa Ví dụ 1: a.Đề bài tả cảnh : “Tả cảnh thành phố Đà Lạt học sinh có em viết Thành phố Đà Lạt thật vắng vẻ, yên lặng. b.Đề tả con vật Tả con chim chích bông học sinh viết: Chích bông là loại chim nhỏ xíu,bé nhỏ. Khi đọc những câu như thế này làm cho ta cảm tưởng một sự lặp lại thừa làm hạn chế hiệu quả của bài văn. Giáo viên hướng dẫn cho học sinh bỏ bớt đi một từ đồng nghĩa
13. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 không cần thiết trong câu mà ý nghĩa của câu văn vẫn không hề thay đổi. Có thể chữa lại như sau: a.Thành phố Đà Lạt thật vắng vẻ. b.Chích bông là loại chim bé nhỏ. +Lặp ý hay ngữ: Ví dụ: a. Để tả con vật. “Tả con chim chích bông”. Học sinh viết: Chích bông là một con chim nhỏ. Cặp mỏ chích bông bé bằng hai cái mảnh vỏ trấu. Cái đầu cũng nhỏ tròn tròn. Chích bông thật là nhỏ bé. b.Đề bài : “Tả người mẹ của em” Học sinh có em viết Mẹ luôn vất vả lo lắng cho chúng em. Em rất thương mẹ vì mẹ lúc nào cũng phải lo lắng vất vả vì chúng em. Để chữa những câu trên chúng ta cần loại bỏ bớt những câu lặp, tránh sự liệt kê nặng nề trong khi miêu tả. Câu trên có thể sửa lại như sau: a.Chích bông là một con chim nhỏ. Cặp mỏ chích bông bé bằng hai cái mảnh vỏ trấu. Cái đầu củng nhỏ tròn tròn. b.Mẹ rất vất vả lo lắng cho chúng em. Em rất thương yêu mẹ. +Dạng 2. Lỗi câu không đủ thành phần a.Câu thiếu thành phần chủ ngữ Câu thiếu chủ ngữ do học sinh nhiều khi nhầm tưởng trạng ngữ là chủ ngữ. Câu thiếu chủ ngữ làm cho nghĩa của câu không trọn vẹn. Ví dụ 1:Đề bài “Tả chiếc cặp của em”. Có học sinh viết: Em rất thích chiếc cặp bố tặng.Có hình chữ nhật vương vắn. Ví dụ 2: Đề bài”Kể lại câu chuyện em đã được đọc hay được nghe. Có học sinh viết: “trong truyện cây tre trăm đốt” cho em thấy cái thiện bao giờ cũng thắng cái ác. Câu ở ví dụ 1 cần chữa lại bằng cách thêm chủ ngữ thay cho chiếc cặp (Thêm từ nó). Câu ở ví dụ 2 có thể chữa bằng cách bỏ từ trong để “Truyện cây tre trăm đốt” trở thành chủ ngữ hoặc thêm chủ ngữ ngoài vào.
14. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 Chẳng hạn: Trong truyện “Cây tre trăm đốt”, tác giả cho em thấy cái thiện bao giờ cũng thắng cái ác. b.Câu thiếu thành phần vị ngữ Ví dụ: Đề bài tả người. Tả chú công an phường em có học sinh viết: a.Lòng dũng cảm của chú công an và con ngựa. b.Các chiến sĩ anh dũng ấy. Học sinh viết những câu thiếu vị ngữ do nhiều nguyên nhân khác nhau: với các danh từ được phát triển dài học sinh nhầm tưởng có giá trị thông báo đóng vai trò là vị ngữ như ở trường hợp câu a còn đối với câu b học sinh nhầm tưởng đã là câu vì dường như chúng đã có đủ chủ ngữ.Nhưng ở đây mới chỉ có danh từ làm chủ ngữ nên phải thêm vị ngữ vào mới thành câu. Ta có thể sửa lại như sau: a.Chú công an và con ngựa đều dũng cảm. b.Các chiến sĩ ấy anh dũng . Dạng 3. Lỗi sử dụng dấu câu sai Dấu câu có vai trò quan trọng trong việc sản sinh và tiếp cận văn bản viết. Nó có tác dụng để phân cách các bộ phận trong câu, Phân cách các câu với nhau, làm sáng tỏ ý cần trình bày của người viết. Trong thực tế học sinh thường mắc lỗi không dùng dấu câu hoặc dùng dấu câu sai. +Lỗi dùng dấu câu sai Học sinh sử dụng dấu câu không hợp lí: Chấm câu khi không cần thiết; Đáng lẽ phải sử dụng dấu câu này lại sử dụng dấu câu khác. -Chấm câu khi không cần thiết (hay còn nói đây là câu thiếu thành phần cả chủ ngữ lẫn vị ngữ). Những câu mắc lỗi như thế này chiếm số lượng nhiều hầu hết câu sai do chỉ có thành phần trạng ngữ. Ví dụ: Đề bài tả cảnh: Học sinh tả cảnh quê hương em có em viết: a.Trên cánh đồng làng chạy dọc theo con sông máng. b.Trên những cành cây ngọn cỏ. Sương long lanh như những hạt ngọc.
15. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 Đối với những trường hợp này tôi cho học sinh đọc lại mỗi câu văn một lần nữa xem đã đủ ý chưa. Sau đó yêu cầu các em sửa lại cho hợp lí. Các câu trên được viết lại như sau: a.Trên cánh đồng làng chạy dọc theo con song máng , tôi thường chạy đuổi bắt cùng bọn trẻ ở đây. b. Trên những cành cây ngọn cỏ,sương long lanh như những hạt ngọc. -Lỗi dùng sai dấu câu (Đáng lẽ dùng dấu câu này lại dùng dấu câu khác) Ví dụ 1: Đề bài tả người thân của em có bạn viết. a. Mẹ tôi bảo tôi ăn nhanh lên ! b. Cô giáo hỏi tôi có muốn học giỏi không? c. Mẹ nhờ em lấy cho mẹ quyển sách! d. Tôi cũng không biết nên làm thế nào?. Dê Trắng tìm mãi không thấy bạn ở đâu? Việc học sinh sử dụng không đúng dấu câu do các em chưa hiểu được tác dụng của dâu câu trong việc diễn đạt nội dung và chưa nắm được cách sử dụng chúng. Cụ thể ở đay học sinh không nắm được quy tắc chuyển đổi câu từ lời nói trực tiếp sang lời nói gián tiếp. Để sữa cho học sinh tôi phải nhấn mạnh cho tất cả các em nắm được khi muốn truyền đạt lời nói của người khác bằng lời của mình, gặp những câu hỏi, câu khiến thì cần chuyển đổi những câu đó thành câu kể và dung dấu chấm để kết thúc câu. Chữa lại a.Mẹ tôi bảo tôi ăn nhanh lên. b.Cô giáo hỏi tôi có muốn học giỏi không. c.Mẹ nhờ em lấy cho mẹ quyển sách. d.Tôi cũng không biết nên làm thế nào. Dê Trắng tìm mãi không thấy bạn ở đâu. Ví dụ 2: Đề bài tả con vật có em chọn tả con gà. Có câu viết: a.Con gà trống có cặp giò rất cao. Có mào đỏ chói. Hoặc với đề bài tả cảnh đẹp quê hương em có em viết: b.Quê hương em, là làng mộc nổi tiếng.
16. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 Cách chữa các câu trên là cho học sinh thấy được sự vô lí khi dùng dấu phẩy ngăn cách các thành phần chủ ngữ và vị ngữ trong câu như ở trường hợp b, dùng dấu chấm ngăn cách các thành phần giữ cùng chức vụ giống nhau như ở trường hợp a. Cách chữa lỗi này ta chỉ việc thay dấu chấm thành dấu phẩy và bỏ dấu phẩy ở câu b. Viết lại là: a. Con gà trống có cặp giò rất cao, có mào đỏ chói. b. Quê hương em là làng mộc nổi tiếng. - Lỗi không dùng dấu câu Thường thì học sinh không sử dụng dấu câu ở chỗ cần thiết. Các em khi kết thúc một ý phải có dấu chấm ngắt câu và dấu phẩy ngắt các thành phần trong câu. Có những bài viết không hề có dấu câu nào.Nguyên nhân các em đã vi phạm nguyên tắc dùng dấu câu. Vì vậy người đọc khi đọc không thể nắm bắt được nội dung người viết cần diễn tả. Ví dụ 1: Đề bài tả đồ vật. Có em viết: a.Mẹ mới mua tặng em một chiếc bút chì vào ngày sinh nhật nó to bằng ngón tay út. Hoặc tả ngôi nhà của em có em viết: b.Ngôi nhà của em là ngôi nhà hai tầng nằm ngay bên vệ đường tầng dưới dùng làm phòng ngủ và phòng ăn tầng trên đặt bàn ghế cho hai anh em tôi ngồi học . Cách chữa lỗi này tôi hướng dẫn học sinh tách các đoạn ra và điền các dấu chấm viết hoa lại cho đúng. Có thể viết lại như sau: a.Mẹ mới mua tặng em một chiếc bút chì vào ngày sinh nhật. Nó to bằng ngón tay út. b.Ngôi nhà của em là ngôi nhà hai tầng nằm ngay bên vệ đường. Tầng dưới dùng làm phòng ngủ và phòng ăn. Tầng trên đặt bàn ghế cho hai anh em tôi ngồi học . Ví dụ 2: a.Mẹ mới mua tặng em một chiếc bút chì vào ngày sinh nhật. Nó to bằng ngón tay út dài như chiếc đũa. Ở đây học sinh không dùng dấu phẩy ngăn cách các bộ phần giữ cùng chức vụ trong câu khi chữa ta thêm dấu phẩy vào các vị trí cần thiết. Câu trên có thế viết lại:
17. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 a.Mẹ mới mua tặng em một chiếc bút chì vào ngày sinh nhật. Nó to bằng ngón tay út, dài như chiếc đũa. Dạng 4. Lỗi sử dụng quan hệ từ.(Lỗi diễn đạt) Khi viết do không hiểu được ý nghĩa sự kết hợp của các quan hệ từ mà học sinh sử dụng sai các từ ngữ khi kết hợp làm cho câu văn sai về nghĩa. Ví dụ 1: Đề bài “tả ngôi trường em” Có em viết: a.Tuy ngôi trường gắn bó với em rất nhiều kĩ niệm nên khiến em rất xúc động khi nghĩ về nó. Hoặc đề văn tả người. “Có em tả về bà” có câu viết: b.Tuy bà đã già vì bà đã ngoài 80 tuổi. Tương tự đề văn tả người. Học sinh tôi tả Bác Hồ viết như sau: c.Khi em nhìn lên ánh mắt thương yêu của Bác. Ở câu a và b học sinh sử dụng cặp quan hệ từ chưa chính xác hiểu sai ý nghĩa của câu ghép có cặp quan hệ từ chỉ nguyên nhân-kết quả.Cách sửa lại: Thay cặp quan hệ từ “Tuy-nhưng” thành “Vì –nên” ở câu a. Trong câu b có thể chữa lại bằng cách bỏ quan hệ từ “Tuy” đi. Trong câu c Chữa lại bằng cách bỏ quan hệ từ “Khi” Viết lại như sau; a. Vì ngôi trường gắn bó với em rất nhiều kĩ niệm nên khiến em rất xúc động khi nghĩ về nó. b. Bà đã già vì bà đã ngoài 80 tuổi. c. Em nhìn lên ánh mắt thương yêu của Bác. Như vậy để có được bài văn tốt giáo viên cần lưu ý việc sữa lỗi cho học sinh. Ngoài yêu cầu dùng từ, đặt câu, viết chính tả đúng, cần biết vận dụng các phép so sánh, nhân hóa làm cho câu văn giàu hình ảnh, cảm xúc. Thông thường sửa lỗi cho học sinh dựa trên cơ sở bài viết của các em trên lớp .Về cách tiến hành cần sửa lỗi chung trước lớp và cá nhân học sinh tự sửa lỗi trên bài làm của mình.
18. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 Bản thân tôi đã thực hiện và thu được kết quả khá cao. Đối với lỗi thường gặp của học sinh tôi đã gạch chân và ghi ra bên lề. Học sinh tôi sau khi nhận bài đã chấm có trách nhiệm đọc các lỗi đã được giáo viên gạch chân, nhận xét rồi sửa lại cho đúng. Việc sửa chung trên lớp tôi tiến hành theo các bước: - Phát hiện lỗi sai trong câu, trong đoạn. - Tìm hiểu nguyên nhân của lỗi sai đó. - Xác định hướng sửa lỗi. - Sữa chữa cụ thể. Tóm lại trong quá trình phân tích lỗi cần chú ý: - Định hướng dẫn dắt bằng hệ thống câu hỏi phù hợp, sát đối tượng học sinh (chú trọng đến học sinh yếu kém, trung bình). Giúp các em tự phát hiện ra lỗi và tìm cách sửa lỗi. - Có thể chữa bằng nhiều cách. - Trong quá trình chữa lỗi tránh áp đặt, nên biểu dương khích lệ sự tìm tòi sáng tạo của học sinh. Có như thế mới khêu gợi sự hứng thú học tập của các em làm cho các học văn yếu của mình. Ngoài ra nhằm giúp các em có vốn từ nhất định để học tốt văn và viết văn hay. Giáo viên cần khuyến khích các em nên có một cuốn sổ tay “vốn từ”. Hình thành thói quen cho học sinh khi gặp từ hay thì ghi ngay vào sổ tay. Phải thường xuyên đọc sách báo đặc biệt là sách những bài văn hay, những bài văn chọn lọc 5. Học tập những đoạn văn hay, bài văn hay Để học sinh có thể nắm bắt được cụ thể một đoạn văn hay, một bài văn đạt yêu cầu, một bài văn hay theo đúng yêu cầu của đề bài. Giáo viên cần lựa chọn kĩ lưỡng những đoạn văn, bài văn để đọc trước lớp cho các em nghe.Bài văn đó phải đảm bảo có chất lượng tốt cả về nội dung lẫn hình thức. Thông qua đoạn văn, bài văn học sinh học tập những cái hay cái đẹp trong lời văn của bạn. Từ đó bài làm sau cảu các em sẽ tiến bộ hơn. Để làm tốt phần này giáo viên ngoài tìm bài nguồn trong lớp có thể chọn một bài văn mẫu từ bên ngoài (Bài mẫu hoặc bài của học sinh năm học trước).
19. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 Tốt nhất là có được nguồn bài ngay trong lớp, khi sử dụng có lợi thế tạo được niềm hưng phấn cho học sinh trong lớp. Học sinh có được bài tuyên dương trước lớp sẽ cảm thấy tự hào kích thích sự ganh đua lành mạnh trong học tập.Tuy nhiên giáo viên chỉ nên chọn đọc từng đoạn nhỏ,ngắn, đoạn hay nhất . Có như vậy mới đảm bảo sự học tập bổ ích của các em. Tuy nhiên để mang lại hiệu quả cao hơn trong học tập của các em còn phụ thuộc một phần vào giọng truyền tải của người đọc. Bài văn,đoạn văn có hay đến mấy nhưng khi đọc ngắc ngứ, ngắt nghỉ không đúng chỗ sẽ gây cho người nghe sự khó hiểu, không học tập được cái hay cái đẹp mà người viết muốn diễn tả. Do đó chọn người thể hiện đoạn văn mẫu là rất quan trọng và cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy. Người đọc phải có giọng đọc to, rõ rang, lưu loat, đọc diễn cảm. Thông thường chọn ngay học sinh có bài viết hay thể hiện luôn đoạn văn của mình(nếu học sinh đó đọc tốt).Nếu học sinh viết tốt mà đọc chưa hay thì tôi chọn em khác đọc hay chính bản thân tôi đọc cho cả lớp nghe. 6. Chọn một đoạn trong bài làm của em viết lại theo cách khác hay hơn Hoạt động này tiếp sau hoạt động sửa lỗi và nghe văn mẫu. Hoạt động này đòi hỏi học sinh có trách nhiệm thực hành viết lại đoạn văn của mình cho hay hơn theo cách khác thong qua sự tiến bộ của bản than sau tiết trả bài kiểm tra. Đã giao việc cho học sinh làm thì mỗi giáo viên phải có trách nhiệm kiểm tra việc thực hiện của các em. Chính vì vậy đối với hoạt động này tôi trực tiếp thu bài và kiểm tra lại một lần nữa. Kết hợp tuyên dương những em có sự tiến bộ ngay sau bài học. 7. Dạy thể nghiệm Với những đề xuất một số biện pháp nêu trên tôi xin trình bày một tiết dạy thực nghiệm mà tôi đã dạy tại lớp 5A do tôi phụ trách. Tập làm văn TRẢ BÀI TẢ ĐỒ VẬT (TCT-52) I.YÊU CẦU CẦN ĐẠT Học sinh biết rút kinh nghiệm về cách viết bài văn tả đồ vật. Nhận biết và sửa lỗi trong bài viết của mình.
20. SKKN: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết của phân môn Tập làm văn lớp 5 Viết lại một đoạn văn trong bài cho đúng hoặc hay hơn. II.CHUẨN BỊ Giáo viên: Chấm bài thật kĩ, lấy điểm, trả bài trước lớp cho học sinh Bảng phụ ghi sẵn một số lỗi chính tả, cách dung từ, cách diễn đạt cần chữa trước lớp. Học sinh: Xem lại đề bài , lời phê của giáo viên. Tự chỉnh sửa các lỗi mắc phải. Vở bài tập Tiếng Việt để chọn đoạn viết lại cho hay hơn. III. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 1. Bài cũ 1-2 học sinh nhắc lại dàn ý miêu tả đồ vật. Gv nhận xét bài cũ. 2. Bài mới. + Giáo viên giới thiệu bài +Hướng dẫn học sinh nhận xét đánh giá bài làm của mình. Hoạt động 1. Xác định lại trong tâm của đề bài. Một học sinh nêu lại đề bài giáo viên ghi đề bài lên bảng ? Đề bài thuộc dạng văn gì? Hs nhắc lại thể loại bài văn miêu tả. ?Kiểu bài? (Tả đồ vật) ?Trọng tâm của đề bài?( Tả đồ vật em yêu thích) Hoạt động 2.Nhận xét chung bài làm của học sinh: +Ưu điểm: Đa số các em nắm vững yêu cầu đề bài. Bố cục đầy đủ, trình tự miêu tả hợp lí, diễn đạt câu tương đối trôi chảy.Có một số em có sự sáng tạo trong bài viết của mình ít sai lỗi chính tả, trình bày đẹp như em: Phương Hà, Thanh Nga Tồn tại: Có nhiều em viết còn sơ sài, dùng từ đặt câu chưa chính xác, viết sai nhiều lỗi chính tả, câu văn thiếu ý, diễn đạt lủng củng, chưa chặt chẽ. Giáo viên thông báo điểm số và trả bài cho học sinh. Hoạt động 3. Hướng dẫn chữa lỗi chung: Gv treo bảng phụ đã chuẩn bị sẵn các lỗi mà học sinh mắc phải trong bài của mình.