Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Lớp 5

docx 41 trang hathanh 22/09/2025 1600
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Lớp 5", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.

File đính kèm:

  • docxsang_kien_kinh_nghiem_mot_so_bien_phap_nang_cao_nang_luc_cam.docx

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh Lớp 5

  1. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Tiểu học là cấp học đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành và phát triển nhân cách con người, đặt nền tảng cho giáo dục phổ thông và các cấp học trên. Nhiệm vụ của môn tiếng Việt ở tiểu học nhằm trang bị cho các em những kiến thức về hệ thống tiếng Việt, chuẩn tiếng Việt, rèn cho học sinh kĩ năng sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp. Chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học luôn coi nhiệm vụ bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn cho học sinh Tiểu học là nhiệm vụ quan trọng nhằm bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt. Góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa cho học sinh dưới sự dẫn dắt của thầy, cô. Những bài thơ, bài văn hay trong sách giáo khoa sẽ đem đến biết bao điều kỳ thú, hấp dẫn. Tuy nhiên muốn trở thành một học sinh có năng lực cảm thụ văn học tốt mỗi em cần phải tự giác phấn đấu và rèn luyện về nhiều mặt. Thực tế giảng dạy tôi thấy khả năng cảm thụ văn học của các em còn nhiều hạn chế. Các em chưa có kĩ năng cảm thụ tốt các bài văn, bài thơ, (hoặc đoạn văn, đoạn thơ). Việc cảm nhận những giá trị nổi bật của tác giả trong các bài tập đọc còn ít, chưa sâu. Dẫn đến kĩ năng viết tập làm văn chưa hay, chưa sinh động, gợi cảm, đặc biệt là văn miêu tả. Khi đọc một văn bản văn học thì điều hết sức cần thiết là phải có sự cảm thụ văn học. Bởi vì, cảm thụ văn học là sự cảm nhận những giá trị nổi bật, sâu sắc, tế nhị,đẹp đẽ của văn học thể hiện trong văn bản. Việc dạy cảm thụ văn học trong tập đọc nhằm giúp học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp, sự sâu sắc ở ngôn từ, nghệ thuật viết, ở ý nghĩa của bài thơ, bài văn, khổ thơ, đoạn văn trong bài tập đọc mà các em được học ở bài tập đọc. Giúp các em phát huy trí tưởng tượng, phân tích văn học từ đó yêu thích môn tập đọc, yêu tiếng Việt hơn. Qua cảm thụ, học sinh tăng cường vốn từ ngữ; biết sử dụng các phương pháp so sánh, nhân hóa, liên tưởng, hoán dụ, ẩn dụ trong bài tập làm văn của mình. Ngoài ra phát huy năng khiếu văn học cho các học sinh có sự cảm thụ tốt và làm nền tảng cho học sinh học tốt môn ngữ văn ở bậc THCS và THPT. Qua sự cảm thụ sẽ bồi dưỡng học sinh tình yêu quê hương, yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu hòa bình, yêu cái đẹp Từ đó góp phần giáo dục nhân cách học sinh. Do đó, việc nâng cao năng lực cảm thụ văn học trong môn Tiếng Việt ở tiểu học là điều cần phải thực hiện. Chính vì vậy tôi đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu, bồi dưỡng kĩ năng cảm thụ văn cho học sinh lớp 5 qua việc xây dựng sáng kiến " Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5".
  2. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 2. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 2.1. Mục đích nghiên cứu Học sinh cảm thụ được một văn bản nghệ thuật và nắm được cách viết một đoạn cảm thụ đúng trọng tâm và có sự liên kết chặt chẽ giữa 3 phần trong đoạn cảm thụ (mở đoạn, thân đoạn, kết đoạn): - Mở đoạn: Trả lời thẳng vào câu hỏi của đề bài. - Thân đoạn: nêu rõ các ý theo yêu cầu đề bài. - Kết đoạn: liên hệ mở rộng bằng một câu ngắn gọn để gói lại nội dung đoạn cảm thụ. Đoạn cảm thụ của các em cần diễn đạt một cách hồn nhiên, trong sáng và bộc lộ cảm xúc phù hợp với đối tượng là học sinh Tiểu học. 2. 2. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu lí luận của vấn đề cảm thụ văn học trong chương trình Tiếng việt Tiểu học. - Điều tra thực trạng , chất lượng học tập cảm thụ văn học của học sinh tại lớp đang dạy ở trường Tiểu học đang công tác. - Tìm hiểu nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng học tập của phần cảm thụ văn học. - Đề xuất mới: Trang bị cho học sinh mình đang dạy cách thức, kĩ năng làm một bài văn cảm thụ thông qua dạy các phân môn Tiếng việt như tập đọc, tập làm văn, luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện, các hoạt động trải nghiệm,... từ đó bồi dưỡng tình yêu của các em đối với văn thơ. 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI,THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. 3.1. Đối tượng nghiên cứu: - Các biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 . - Chương trình Tiếng Việt cụ thể ở Lớp 5. 3.2 Phạm vi áp dụng của đề tài: Các bước thực hiện để giúp học sinh học có năng lực cảm thụ văn học tốt đã được áp dụng ở lớp 5A và các lớp khác trong trường tiểu học . 3.3. Thời gian nghiên cứu:
  3. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 -Năm học 2016-2017 - Năm học 2017- 2018 3.4 Phương pháp nghiên cứu: Để hoàn thành đề tài này tôi đã sử dụng một số phương pháp sau: -Nghiên cứu tài liệu. -Khảo sát thực tế. -So sánh đối chiếu. - PP thực hành 4. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI: - Trang bị cho học sinh lớp 5 những hiểu biết nhất định về cảm thụ văn học; rèn kĩ năng viết bài cảm thụ; biết vận dụng nhuần nhuyễn, linh hoạt các bước làm một bài cảm thụ. - Bồi dưỡng tâm hồn trong sáng, yêu thiên nhiên đất nước từ đó yêu thích môn Tiếng Việt PHẦN NỘI DUNG 1. Cơ sở khoa học: Có thể khẳng định rằng: Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học đóng vai to to lớn trong việc hình thành các kĩ năng cơ bản cho học sinh. Mặt khác trong quá trình học tiếng Việt, học sinh nhận biết được cái chân, cái thiện, cái mĩ của văn học thông qua việc nhận biết giá trị thẩm mĩ của các yếu tố ngôn ngữ trong thơ, văn. Những nhận biết và cảm xúc đó sẽ là những cơ sở ban đầu của việc học văn ở bậc trung học sau này của học sinh. Vậy nên hoạt động cảm thụ văn học đặc biệt được coi trọng trong quá trình dạy học môn tiếng Việt cho học sinh. Cảm thụ văn học là hoạt động mang tính đặc thù trong tiếp nhận văn học. Cơ sở, nguồn gốc của cảm thụ là sự nhân hoá tự nhiên bên trong của con người thông qua quá trình hoạt động. Cấu trúc của cảm thụ là sự đan xen phức tạp của các yếu tố tri giác, lý giải, tưởng tượng, cảm xúc. Cũng còn có thể hiểu: Cảm thụ văn học có nghĩa là khi đọc ( nghe) một câu chuyện, một bài thơ, ... ta không những hiểu mà còn phải xúc cảm, tưởng tượng và thật sự gần gũi, “nhập thân” với những gì đã đọc... Với học sinh lớp 5, đọc có suy ngẫm, tưởng tượng ( hay liên tưởng) và rung cảm thật sự sẽ giúp cảm thụ văn học tốt. Đúng như nhà văn Anh Đức đã tâm sự :
  4. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 “ Khi đọc tôi không chỉ còn thấy dòng chữ, mà còn thấy cảnh tượng sau dòng chữ, trí tưởng tượng nhiều khi dẫn tôi đi rất xa, vẽ thêu ra lắm điều thú vị”. Những điều nói trên về cảm thụ văn học cho thấy : Các em học sinh tiểu học tuy ít tuổi nhưng đều có thể rèn luyện, trau dồi để từng bước nâng cao trình độ cảm thụ văn học, giúp cho việc học tập môn tiếng Việt ngày càng tốt hơn và trở thành học sinh giỏi. 2. Cơ sở thực tiễn. Ở tiểu học, kĩ năng cảm thụ thơ văn cũng đã được chú trọng, thông qua các tác phẩm của phân môn tập đọc, với hệ thống câu hỏi đã giúp học sinh hiểu biết được cơ bản nội dung và nghệ thuật mà tác giả thể hiện trong tác phẩm. Song, môn Tập đọc cơ bản thiên về hình thành kĩ năng đọc cho học sinh còn kĩ năng cảm thụ tác phẩm chỉ chiếm một thời lượng rất ít trong giờ học. Vì thời gian chủ yếu dành cho kĩ năng luyện đọc nên người giáo viên chưa thật sự chú trọng việc phân tích, khai thác sâu cái hay, cái đẹp mà nhà thơ, nhà văn muốn gửi gắm qua tác phẩm văn học. Thực tế giảng dạy cho thấy nếu chỉ dành một thời lượng nhỏ trong môn Tập đọc để hình thành kĩ năng cảm thụ văn học cho học sinh thì chưa phát huy hết năng lực sáng tạo, trí thông minh, sự liên tưởng và tình yêu tiếng việt của học sinh. Để bồi dưỡng tâm hồn cho các em, người giáo viên dạy tiếng việt cần nghiên cứu, tìm biện pháp giúp học sinh, nhất là học sinh khá giỏi, cảm thụ văn học qua các buổi học tăng thì mới đạt được hiệu quả như mong muốn. 3. Thực trạng dạy học các văn bản nghệ thuật trong môn Tiếng Việt ở trường tiểu học. Quá trình giảng dạy, tôi thấy các em học sinh có khả năng cảm thụ văn học tốt rất ít, và hầu hết các em chưa hiểu từ "cảm thụ văn học", "hình ảnh đẹp", ... cho nên khi viết tập làm văn của các em viết dàn trải, vụng về, không cô đọng . - Các em chưa thấy được mỗi bài văn, bài thơ là một văn bản nghệ thuật, dù dài hay ngắn thì nó cũng chứa lượng thông tin nhất định về ngôn từ, hình ảnh, sự kiện, tình cảm, ... cho nên những thông tin đó tác động vào tâm hồn ngây thơ hiếu động của các em bị hạn chế. - Bên cạnh đó còn có một số ít giáo viên giảng dạy chưa coi trọng việc hướng dẫn học sinh cảm thụ nội dung và nghệ thuật qua các bài tập đọc. Cho nên chưa phát triển được năng lực cảm thụ bài văn, bài thơ, đoạn văn, đoạn thơ hay câu văn, câu thơ cho học sinh.
  5. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 - Trong các tiết tập đọc có thể học sinh phát hiện được các biện pháp nghệ thuật xong chưa hiểu được tác dụng của tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật đó có tác dụng gì? - Giáo viên dạy chưa tạo điều kiện để học sinh cảm thụ văn học tốt thông qua các giờ dạy tập đọc. - Dẫn đến các tiết viết bài tập làm văn của học sinh chưa vận dụng được khả năng cảm thụ văn học làm cho các bài văn miêu tả chưa hay, chưa sinh động, khả năng bộc lộ cảm xúc của học sinh còn hạn chế. Chính vì vậy tôi thấy trong các nhà trường Tiểu học việc nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh là rất cần thiết. - Trước những thực trạng về việc dạy và học cảm thụ văn học cho học sinh như vậy tôi thấy mình cần phải đầu tư thời gian nghiên cứu về nội dung và phương pháp giảng dạy môn Tiếng Việt, đặc biệt là các biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh, đồng thời tìm hiểu rõ nguyên nhân vì sao khả năng cảm thụ văn học các em bị hạn chế như vậy, để từ đó đề ra được một số biện pháp khắc phục, vận dụng vào thực tế quá trình giảng dạy nhằm nâng cao kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh. Ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành điều tra kĩ về kĩ năng cảm thụ văn học của học sinh như sau: Tôi đã cho học sinh lớp 5A làm một bài khảo sát. Kết quả khảo sát thực tế đầu năm. Đề bài: Trong bài “Việt Nam thân yêu” (Tiếng Việt lớp 5-Tập 1), Nhà thơ Nguyễn Đình Thi có viết: “Việt Nam đất nước ta ơi! Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn Cánh cò bay lả dập dờn Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều” Nêu những cảm nghĩ của em khi đọc đoạn thơ trên ? * Kết quả: Kết quả khảo sát phần Cảm thụ văn học
  6. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 Tổng số Hoàn thành Hoàn thành Chưa hoàn tốt thành Lớp 5A bài khảo sát SL % SL % SL % Đầu năm 27 2 7,4 18 66,6 7 26 Qua bài khảo sát đầu năm, nhìn vào bảng số liệu trên, ta thấy số học sinh hoàn thành tốt nhìn chung thấp, chiếm 7.4%. Các em viết chưa hay, chưa đảm bảo được các yêu cầu khi viết bài văn cảm thụ. Bài viết còn sơ sài, chưa nêu được biện pháp nghệ thuật, nội dung đoạn thơ, tác giả bài thơ, chưa bộc lộ được cảm xúc của mình đối với cảnh vật trong bài thơ “Đất nước Việt Nam”. Một số em viết quá ngắn chỉ viết được “Đất nước Việt Nam ta rất đẹp, có biển lúa rộng mênh mông, có cánh cò bay lả dập dờn, có mây che đỉnh Trường Sơn sớm chiều...” Các em làm như vậy là do chưa đọc kĩ đề, chưa đọc hiểu để cảm nhận nội dung, các giá trị nghệ thuật trong bài hoặc do giáo viên chưa có phương pháp dạy hướng dẫn các em cảm thụ. Qua tìm hiểu học sinh và trao đổi với một số giáo viên trong trường tôi thấy nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là: + Học sinh: - Do đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi các em, thích tư duy trực quan mà không thích tư duy trừu tượng. - Xu thế học sinh ngại học Tiếng Việt, học văn. - Trong lớp các em chưa chú ý nghe giảng, hiểu bài chưa kĩ, kết quả học Tiếng Việt chưa cao. - Các em chưa được làm quen với bài tập cảm thụ văn học. - Chưa biết cách trình bày một đoạn cảm thụ văn + Giáo viên: - Một số ít giáo viên dạy phân môn Tập đọc chưa coi trọng phần cảm thụ văn học. Đặc biệt trong các giờ tập đọc giáo viên chỉ chú ý nhiều đến kĩ năng đọc mà phần cảm thụ văn học còn hạn chế hoặc có nhưng chưa sâu. Dẫn đến năng lực cảm thụ văn của các em còn có nhiều hạn chế. - Trong các tiết tập làm văn chưa hướng cho học sinh vận dụng các biện pháp nghệ thuật, cách dùng từ, diễn đạt ý vào văn miêu tả.
  7. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 + Gia đình: Một số gia đình chưa quan tâm tạo điều kiện và đầu tư cho việc học của con em mình như: Chuẩn bị các tài liệu sách tham khảo . 4. Cách giải quyết. Để giải quyết bất kì một vấn đề nào đều phải bắt đầu từ thực trạng của vấn đề đó mới đạt hiệu quả. Trước hết chúng ta cần phải giúp học sinh thấy được đây là một dạng bài tập không quá khó. Muốn vậy người giáo viên cần phải chuyển yêu cầu bằng hệ thống câu hỏi gợi ý chứ không hỏi một cách chung chung. Để nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục, trước hết mỗi giáo viên phải tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao chuyên môn nghiệp vụ của mình, không nên bằng lòng với những kiến thức vốn có. Đặc biệt giáo viên phải là người thiện cảm, biết chia sẻ và có trách nhiệm, có tâm huyết để bồi dưỡng được tình yêu Tiếng Việt cho học sinh. Với mục tiêu đó, để giúp cho học sinh lớp 5 biết cách cảm thụ văn học có hiệu quả qua những tiết tăng, chúng ta phải hướng dẫn cho học sinh đi từ dễ đến khó, từ cái cụ thể đến khái quát. Giáo viên phải giúp học sinh hiểu rõ bản chất của cảm thụ văn học là gì? Từ đó, hướng dẫn cho các em biết cách làm bài. 4.1. Giúp học sinh hiểu "thế nào là cảm thụ văn học" Trước hết, muốn học sinh làm tốt được dạng văn cảm thụ người giáo viên phải giúp học sinh hiểu được thế nào là văn cảm thụ, sau đó mới hình thành cách làm bài của dạng bài này cho các em. a. Khái niệm: Cảm thụ văn học là gì? Cảm thụ văn học là sự cảm nhận những giá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện qua tác phẩm ( cuốn truyện, bài văn, bài thơ...) hay một bộ phận của tác phẩm (đoạn văn, đoạn thơ...). Như vậy, cảm thụ văn học có nghĩa là khi đọc (nghe) một câu chuyện, một bài thơ... ta không những hiểu mà còn bộc lộ cảm xúc, tưởng tượng và thật gần gũi với những gì đã đọc. b. Cảm thụ một tác phẩm văn học là gì? Cảm thụ một tác phẩm văn học là trình bày nói hoặc viết ra những tình cảm, cảm xúc, cảm nhận, nhận xét, suy nghĩ, hiểu biết, liên tưởng của mình về một phần hay toàn bộ một tác phẩm văn học nào đó để thấy được cái hay, cái đẹp về hình thức nghệ thuật cũng như nội dung ý nghĩa của tác phẩm. 4.2. Lưu ý cho học sinh hiểu một số thuật ngữ cần thiết trong khi làm bài. Tác phẩm văn học: là sản phẩm của nhà thơ, nhà văn, thuộc nghệ thuật ngôn từ, đó là câu tục ngữ, bài ca dao, bài thơ, bài văn hay truyện... Nghệ thuật: là những yếu tố thuộc hình thức bên ngoài của tác phẩm như: Từ ngữ,
  8. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 hình ảnh, câu, dấu câu, thể loại, bố cục, vần, nhịp, cách miêu tả, biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, tương phản,...). Nội dung: là mặt bên trong của tác phẩm gồm các ý lớn, ý nhỏ, ý nghĩa mà nhà văn, nhà thơ gửi gắm. Để tìm ra nội dung ta thường trả lời câu hỏi: tác phẩm viết về cái gì? Cái đó như thế nào. Từ đó gợi những suy nghĩ liên tưởng bài học gì? 4.3. Hướng dẫn cho học sinh làm bài văn cảm thụ: Muốn làm bất kỳ một việc gì có hiệu quả, trước hết người làm phải biết cách, nắm phương pháp làm, đó là điều rất cần thiết. Đối với học sinh cũng vậy, muốn các em làm được bài văn cảm thụ tốt, trước hết cần phải hướng dẫn cho các em nắm được cách làm bài. a. Cách làm bài văn cảm thụ. Bước 1: Đọc, tìm hiểu kĩ đề bài để xác định dạng bài yêu cầu và định hướng cách làm. Bước 2: Tìm các ý để trả lời cho yêu cầu của đề, tìm các biện pháp nghệ thuật đã sử dụng trong đoạn văn, thơ ... bộc lộ nội dung mà đề yêu cầu. Bước 3: Sự liên tưởng của bản thân. Bước 4: Diễn đạt hoàn chỉnh. Bước 5: Kiểm tra lại văn bản. * Để có được một bài viết tốt phải qua nhiều bước, các bước ấy đều quan trọng, song chúng ta cần phải giúp học sinh xác định được bước trọng tâm. trong các bước trên, bước 2 và bước 4 là trọng tâm nhất. Khi hướng dẫn bước thứ 2, chúng ta cần giúp học sinh phân biệt được nghệ thuật với biện pháp tu từ và cách cảm nhận mặt nội dung của tác phẩm. + Biện pháp tu từ: là một yếu tố trong biện pháp nghệ thuật để chỉ các biện pháp như: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, điệp ngữ, đảo ngữ,.. + Cách cảm nhận mặt nội dung của của tác phẩm: Cần thấy được tác dụng thật cụ thể bám vào nghĩa của từ và đặt trong văn cảnh, thường xét ở 3 khía cạnh: - Lời văn, lời thơ như thế nào? - Đoạn văn, thơ... diễn tả được những ý gì? những nội dung nào? - Tình cảm, thái độ của nhà văn, nhà thơ thể hiện trong tác phẩm, đoạn văn đoạn thơ ấy. b.Hướng dẫn cách diễn đạt: Cách diễn đạt một bài văn cảm thụ là viết thành lời văn hoàn chỉnh bằng một đoạn văn hoặc một bài văn ngắn, thường gồm có ba phần sau:
  9. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 - Mở bài: Giới thiệu, nhận xét chung. - Thân bài: Trình bày cụ thể yêu cầu của đề: về nội dung và nghệ thuật. - Kết bài: Tổng hợp khái quát lại và liên hệ. b.1: Hướng dẫn mở bài: Mở bài có nhiều cách, song ở Tiểu học, mở bài của văn cảm thụ thường theo ba cách sau: * Giới thiệu tác giả: Ví dụ: Tố Hữu là một nhà thơ lớn của dân tộc, ông đã để lại trong kho tàng văn học nhiều tác phẩm có giá trị, trong đó bài thơ " Theo chân Bác" đã để lại cho người đọc ấn tượng thật sâu sắc. Đặc biệt có đoạn: " Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta Thương cuộc đời chung, thương cỏ hoa Chỉ biết quên mình cho hết thảy Như dòng sông chảy, nặng phù sa." * Giới thiệu tác phẩm: Ví dụ: Bài thơ "Theo chân Bác"của nhà thơ Tố Hữu đã gây xúc động bao lòng người đọc. Đặc biệt nhất là đoạn: " Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta Thương cuộc đời chung, thương cỏ hoa Chỉ biết quên mình cho hết thảy Như dòng sông chảy, nặng phù sa." * Nhận xét chung: Ví dụ: Bằng cách sử dụng ngôn ngữ tài tình và khéo léo, nhà thơ Tố Hữu đã giúp người đọc cảm nhận được vẻ đẹp thanh cao và tấm lòng yêu thương của Bác. Xúc động nhất là đoạn: " Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta Thương cuộc đời chung, thương cỏ hoa Chỉ biết quên mình cho hết thảy Như dòng sông chảy, nặng phù sa." b.2: Hướng dẫn làm thân bài: - Tìm hiểu về nội dung. - Chỉ ra biện pháp nghệ thuật làm nổi bật nội dung. - Những suy nghĩ liên tưởng của mình qua nội dung. b.3: Hướng dẫn làm kết bài:
  10. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 - Nêu nhận xét và liên hệ của bản thân qua nội dung vừa tìm hiểu trên. 5. Hướng dẫn học sinh làm văn cảm thụ qua hệ thống bài tập: Biện pháp 1: Giúp học sinh cảm thụ đoạn văn, đoạn thơ qua hình ảnh. Đề 1: Trong bài Theo chân Bác, nhà thơ Tố Hữu viết: " Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta Thương cuộc đời chung, thương cỏ hoa Chỉ biết quên mình cho hết thảy Như dòng sông chảy, nặng phù sa. " Đoạn thơ có hình ảnh nào đẹp, gây xúc động nhất đố với em? Để học sinh làm bài đạt hiệu quả trước hết cần hướng dẫn cho các em nắm được các bước sau: Bước 1: Đọc kĩ đề bài và đoạn thơ. Bước 2: Tìm các ý trả lời cho yêu cầu của đề. a.Nội dung: ? Hình ảnh đẹp gây xúc động nhất đối với em trong đoạn thơ là hình ảnh nào? HS: Hình ảnh "Dòng sông chảy nặng phù sa" là hình ảnh đẹp và gây xúc động nhất. ? Hình ảnh đó nói lên điều gì? HS: Hình ảnh đó giúp người đọc thấy được tấm lòng yêu thương, quên mình của Bác. Một tấm lòng chan chứa tình yêu thương dành cho mỗi chúng ta b.Nghệ thuật: ? Tác giả đã dùng biện pháp nghệ thuật gì? HS: Biện pháp so sánh, so sánh tấm lòng yêu thương quên mình của Bác với dòng sông quê hương bồi đắp phù sa cho đôi bờ để làm nên hạt gạo. ? Biện pháp nghệ thuật ấy có tác dụng như thế nào. HS: Giúp người đọc thấy được tình cảm yêu thương bao la của Bác Hồ. Bước 3: Em liên tưởng gì khi đọc đoạn thơ trên? HS: Hình ảnh Bác Hồ sống mãi trong lòng chúng ta như dòng sông quê hương muôn đời tươi đẹp. - Làm cho em thêm yêu thương mọi người. Bước 4: Yêu cầu học sinh viết thành đoạn văn hoặc bài văn hoàn chỉnh.
  11. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 Tố Hữu là một nhà thơ lớn của dân tộc, ông đã để lại trong kho tàng văn học nhiều tác phẩm có giá trị, trong đó bài thơ " Theo chân Bác" đã để lại cho người đọc ấn tượng thật sâu sắc. Đặc biệt có đoạn: " Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta Thương cuộc đời chung, thương cỏ hoa Chỉ biết quên mình cho hết thảy Như dòng sông chảy, nặng phù sa." Chỉ bốn câu thơ thôi cũng đủ giúp người đọc thấy được tình yêu thương bao la của Người. Đặc biệt hình ảnh "dòng sông chảy nặng phù sa" rất đẹp gây xúc động nhất đối với em. Tác giả đã so sánh tấm lòng yêu thương, quên mình của Bác với dòng sông quê hương. Dòng sông mang nặng phù sa, chảy mãi, chảy mãi suốt đời đem đến những hạt phù sa đỏ hồng để làm nên hạt gạo, làm nên cuộc sống ấm no hạnh phúc. Cũng như Bác, một tấm lòng chan chứa tình yêu thương dành cho mỗi chúng ta. Bác chia sẻ tình yêu thương cho mội người mà chẳng hề nghĩ tới riêng mình:"Chỉ biết quên mình cho hết thảy". Bác đã hi sinh cả một đời vì nước vì dân, vì cuộc sống bình yên của mọi người. Bác luôn sống mãi trong lòng dân tộc Việt Nam. Em kính yêu và biết ơn Bác vô cùng. Ở Tiểu học, các em mới chỉ cảm thụ văn học ở mức độ vừa phải, học sinh nắm bắt được nội dung, nghệ thuật trong đoạn thơ, đoạn văn. Từ đó, để bước đầu các em thấy được cái hay, cái đẹp của đoạn thơ, đoạn văn. Chúng ta không nên yêu cầu quá cao đối với học sinh, điều đó sẽ gây áp lực và làm cho các em chán học, ngại làm bài. Khi làm văn cảm thụ, ngoài việc hướng dẫn cho học sinh tìm hình ảnh đẹp làm nổi bật nội dung thì giáo viên nên hướng dẫn cho các em cách tìm "từ chìa khóa" làm nổi bật nội dung của đoạn văn, đoạn thơ. Biện pháp 2: Giúp học sinh cảm thụ đoạn văn, đoạn thơ thông qua "từ chìa khóa" Đề 2: Trong bài "Viếng lăng Bác" của nhà thơ Viễn Phương có viết: " Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân." Em hãy tìm "từ chìa khóa" trong đoạn thơ trên và nêu tác dụng của nó. Để học sinh tìm ra được "từ chìa khóa", người giáo viên cần phải tổ chức hoạt động khám phá bằng hệ thống câu hỏi Bước 1: Đọc kĩ đoạn thơ và yêu cầu của đề.
  12. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 Bước 2: Tìm các ý trả lời cho yêu cầu của đề GV: Đoạn thơ nói về ai? HS: Đoạn văn nói về Bác Hồ kính yêu. GV: Bác là người như thế nào đối với quê hương đất nước? HS: Bác là người đã giành lại độc lập tự do cho dân tộc, Người đã soi đường chỉ lối cho cách mạng Việt Nam. GV: Vậy từ nào trong đoạn thơ thể hiện được công lao trời biển của Bác. HS: Từ mặt trời. Như vậy học sinh đã tìm ra được " từ chìa khóa". Trong đoạn thơ có hai từ mặt trời, các em phải biết nghĩa của từng từ để thấy được tác dụng của nó trong đoạn thơ. GV: " Mặt trời" trong câu thứ nhất chỉ gì? HS: Là mặt trời của thiên nhiên, tỏa sáng, sưởi ấm cho vạn vật, rất cần thiết cho sự sống trên trái đất. GV: Nghĩa của từ mặt trời trong câu thứ hai là gì? HS: Mặt trời ở trong câu thơ thứ hai ý chỉ Bác Hồ kính yêu. GV: Trong hai câu thơ đầu tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? HS: Biện pháp so sánh ngầm. GV: Vì sao tac giả so sánh Bác Hồ với mặt trời? HS: Vì Bác là người rất vĩ đại, Người đã soi sáng, dẫn đường cho chúng ta giải phóng dân tộc, đem lại cuộc sống tươi vui, ấm no cho người dân đất Việt. GV: Qua đó, ta thấy đoạn thơ ca ngợi điều gì? HS: Ca ngợi công lao trời biển của Bác. Bước 3: Cảm nghĩ của em về đoạn thơ: HS: - Kính yêu Bác Hồ. - Biết ơn công lao trời biển của Bác Bước 4: Yêu cầu học sinh hoàn thành bài. Bác Hồ kính yêu của chúng ta không còn nữa nhưng hình ảnh của người luôn sống mãi trong lòng mỗi người con đất Việt.Thật xúc động khi đọc bài thơ " Viếng lăng Bác" của nhà thơ Viễn Phương, đặc biệt có đoạn: "Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ Ngày ngày đi trong thương nhớ
  13. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân". Dưới ngòi bút tài tình của tác giả, chỉ qua từ "mặt trời" cũng đủ để giúp người đọc liên tưởng vẻ đẹp và giá trị to lớn. Mặt trời thứ nhất là mặt trời của thiên nhiên, tỏa sáng sưởi ấm cho vạn vật, phục vụ cuộc sống, sinh hoạt, làm ăn của con người và phát triển của xã hội, Mặt trời ấy rất quan trọng với mỗi chúng ta. Nó duy trì sự sống trên trái. Mặt trời trong câu thơ thứ hai là chỉ Bác Hồ. Bằng nghệ thuật ẩn dụ tác giả đã ngầm so sánh Bác Hồ kính yêu của chúng ta như " Mặt trời". Bác là người soi sáng dẫn đường cho cách mạng Việt Nam tìm ra con đường giải phóng dân tộc, đem lại cuộc sống ấm no cho mọi người. Qua đó, tác giả muốn ca ngợi công lao trời biển của Bác Hồ đối với dân tộc Việt Nam. Em kính yêu và vô cùng biết ơn Bác. Em nguyện học thật giỏi để xứng đáng là chàu ngoan Bác Hồ. Biện pháp 3: Giúp học sinh cảm thụ đoạn văn, đoạn thơ thông qua nghệ thuật Trong văn cảm thụ nghệ thuật nó làm nổi bật nội dung mà tác giả muốn gửi gắm trong thơ, văn. Muốn các em cảm thụ tốt, người giáo viên cần biết hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu nội dung thông qua nghệ thuật. Đề bài 3 Khổ thơ sau sử dụng biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó. " Mầm non vừa nghe thấy Vội bật chiếc vỏ rơi Nó đứng dậy giữa trời Khoác áo màu xanh biếc" "Mầm non – Võ Quảng" Bước 1: Yêu cầu các em đọc kỹ đoạn thơ Bước 2: Tìm các ý trả lời cho yêu cầu của đề: - Nghệ Thuật - Nội dung ? Đoạn thơ sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? HS: Đoạn thơ sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hóa. ? Từ ngữ nào cho em biết được điều đó. HS: Các từ: Nghe thấy, vội, đứng dậy, khoác áo.
  14. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 ? Biện pháp nhân hóa đó đã giúp em cảm nhận được điều gì qua đoạn thơ. HS: Giúp em cảm nhận được mầm non lớn lên chân thực và sinh động. ? Hình ảnh mầm non lớn lên sinh động như thế nào. HS: Nó giống như con người, biết lắng nghe những rung động của cuộc sống tươi vui. Nó lớn lên lạc quan yêu đời. Bước 3: Liên tưởng ? Qua vẻ đẹp của mầm non em có lên tưởng gì? HS: Em liên tưởng đến vẻ đẹp tâm hồn của thiếu nhi Bước 4: Yêu cầu học sinh viết thành bài. Nhà thơ Võ Quảng đã dành nhiều tác phẩm cho thiếu nhi. Nhưng bài thơ "Mầm non" đã để lại ấn tượng sâu sắc nhất trong lòng người đọc. Đặc biệt có đoạn: " Mầm non vừa nghe thấy Vội bật chiếc vỏ rơi Nó đứng dậy giữa trời Khoác áo màu xanh biếc" Nhà thơ đã sử dụng biện pháp nhân hóa rất thú vị. Chỉ qua từ "nghe thấy,vội, đứng dậy, khoác áo" đã giúp chúng ta cảm nhận mầm non lớn lên chân thực và sinh động. Mầm non giống như con người, nó biết lắng nghe những rung động của cuộc sống tươi vui " Mầm non vừa nghe thấy Vội bật chiếc vỏ rơi" Nó mang trong mình sức sống căng trào và nó lớn lên, yêu đời, lạc quan, đàng hoàng "Nó đứng dậy giữa trời Khoác áo màu xanh biếc" Hình ảnh thơ đẹp, trong sáng, gần gũi với vẻ đẹp của tâm hồn thiếu nhi. Nhà thơ rất yêu cảnh vật thiên nhiên và yêu mến cuộc sống của các "Mầm non của đất nước". Biện pháp 4: Giúp học sinh cảm thụ đoạn văn, đoạn thơ qua nội dung và nghệ thuật. Trong văn cảm thụ nội dung và nghệ thuật là hai yếu tố quan trọng. Khi học sinh đã dần hình thành được kĩ năng cảm thụ, giáo viên nâng cao dần yêu cầu một cách khái quát hơn. Từ nội dung và nghệ thuật giúp học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp mà tác giả gửi gắm trong đoạn văn, đoạn thơ... Đề 4: Trong bài " Bè xuôi sông La" – Vũ Duy Thông có viết:
  15. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 " Sông La ơi, sông La Trong veo như ánh mắt Bờ tre xanh im mát Mươn mướt đôi hàng mi". Đoạn thơ giúp em cảm nhận được điều gì về dòng Sông La? Bước 1: Yêu cầu học sinh đọc kỹ đề bài và đọc kỹ đoạn thơ. Bước 2: Tìm các ý trả lời cho yêu cầu của đề. A. Nội dung: ? Đoạn thơ tác giả miêu tả cảnh gì? HS: Đoạn thơ miêu tả vẻ đẹp quyến rũ của dòng Sông La. ? Cảnh sông La được miêu tả như thế nào? HS:Vẻ đẹp dòng Sông La thật nên thơ, thanh bình, mặt nước trong veo, hai bên bờ xanh mướt hàng tre, so sánh màu nước trong xanh của dòng sông cũng đậm đà tình cảm. B. Nghệ thuật: ? Tác giả đã sử dụng nghệ thuật gì trong đoạn thơ. HS: So sánh – nhân hóa ? Mỗi biện pháp nghệ thuật đó có tác dụng gì? HS: Biện pháp so sánh: Mặt nước như ánh mắt, hàng tre như hàng mi dài mươn mướt, làm nổi bật vẻ đẹp của dòng Sông La. HS: Biện pháp nhân hóa: Gọi tên sông thân thiết trìu mến như gọi một con người, đậm đà tình cảm. Bước 3: Cảm nghĩ và liên tưởng: ? Em có cảm nghĩ gì trước vẻ đẹp Sông La. HS: Yêu mến vẻ đẹp Sông La, yêu thiên nhiên. ? Em có liên tưởng gì trước vẻ đẹp của Sông La. HS:Vẻ đẹp của dòng Sông La thật dịu dàng, đằm thắm như vẻ đẹp của người thiếu nữ, Tác giả rất yêu dòng sông quê hương. Bước 4: Yêu cầu HS viết thành bài văn hoàn chỉnh. - HS dựa vào các ý vừa tìm hiểu để viết thành bài văn, đoạn văn. Nhà thơ Vũ Duy Thông đã có nhiều tác phẩm hay nhưng để lại ấn tượng sâu sắc nhất trong lòng người đọc là bài " Bè xuôi sông la" đặc biệt có đoạn:
  16. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 " Sông la ơi, sông la Trong veo như ánh mắt Bờ tre xanh im mát Mươn mướt đôi hàng mi". Dưới ngòi bút tài tình của tác giả, đoạn thơ đã giúp ta cảm nhận được vẻ đẹp quyến rũ của dòng sông quê hương. Bằng nghệ thuật nhân hóa, nhà thơ gọi dòng sông một cách trìu mến như đang gọi một người bạn thân thiết. Phải chăng tác giả rất yêu dòng sông quê hương. Dòng sông La thật thơ mộng, thanh bình. Tác giả so sánh nước sông " trong veo như ánh mắt" làm cho ta thấy sắc màu trong xanh của dòng sông cũng đậm đà tình cảm. Hai bên bờ, tre rủ bóng mát. Tre như hàng mi dài mươn mướt, làm nổi bật vẻ đẹp của dòng Sông La. Vẻ đẹp của dòng sông, của hàng tre thật dịu dàng, đằm thắm như vẻ đẹp của người thiếu nữ. Qua đoạn thơ, tác giả đã giúp em thêm yêu cảnh sắc quê hương. Trong em, quê hương mãi mãi đẹp như dòng sông La. * Khi học sinh đã nắm bắt được cách làm văn cảm thụ, giáo viên không ra ở dạng đề cụ thể mà nên ra cao dần dưới dạng khái quát hơn. Đề 5: Trong bài" Tre Việt Nam" của nhà thơ Nguyễn Duy có đoạn: " Bão bùng thân bọc lấy thân Tay ôm tay níu tre gần nhau hơn Thương nhau tre chẳng ở riêng Lũy thành từ đó mà nên hỡi người." Em cảm nhận được điều gì khi đọc đoạn thơ trên. Khi học sinh đọc một đoạn thơ nhận ra được nghệ thuật và thông qua nghệ thuật bộc lộ nội dung gì. Đó chính là cảm nhận được đoạn văn, đoạn thơ. Cảm nhận cái hay, cái đẹp của đoạn văn, đoạn thơ có lúc chỉ cần thông qua nghệ thuật. Bước 1: Yêu cầu học sinh đọc kỹ đoạn thơ. Bước 2: Tìm ý trả lời cho câu hỏi của đề +Nghệ thuật +Nội dung ? Đoạn thơ sử dụng biện pháp nghệ thuật gì nổi bật? HS: Biện pháp nhân hóa. ?Tác giả sử dụng biện pháp nhân hóa để nói gì về tre. HS: Để nói về những phẩm chất tốt đẹp của tre.
  17. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 ? Đó là những phẩm chất gì. HS: Phẩm chất yêu thương, đoàn kết. ? Em có nhận xét gì về họ nhà tre. HS: Họ nhà tre luôn bao bọc che chở cho nhau, quấn quýt, ấm cúng bên nhau. Bước 3: Liên tưởng và cảm nghĩ ? Qua những phẩm chất tốt đẹp của tre em có liên tưởng gì. HS: Tre như một sinh thể mang hồn người, tác giả nói tre mà khiến người đọc liên tưởng đến những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam. Bước 4: Học sinh viết thành bài Đến với bài "Tre Việt Nam" của Nguyễn Duy, chúng ta sẽ thấy được những phẩm chất tốt đẹp của tre. Nhưng để lại ấn tượng sâu sắc nhất trong lòng người đọc là hình ảnh tre biết yêu thương: "Bão bùng thân bọc lấy thân Tay ôm tay níu tre gần nhau hơn Thương nhau tre chẳng ở riêng Lũy thành từ đó mà nên hỡi người." Chỉ bốn câu thơ, với biện pháp nghệ thuật nhân hóa cũng đủ để giúp người đọc thấy được những phẩm chất tốt đẹp của tre. Tre biết yêu thương đùm bọc nhau trong lúc gặp khó khăn, tre biết che chở cho nhau:"Tay ôm, tay níu", tre quấn quýt quây quần ấm cúng bên nhau"Lũy thành từ đó mà nên hỡi người". Sự đoàn kết đã tạo nên sức mạnh kiên cường của tre. Dưới ngòi bút tài tình của tác giả, bằng cách nói nhân hóa đã làm cho cảnh vật trở nên sống động, tre như sinh thể mang hồn người. Phải chăng tác giả nói tre là để nói đến những phẩm chất, truyền thống tốt đẹp của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam. Đoạn thơ không chỉ cho ta thấy được vẻ đẹp của tre mà còn giúp ta biết yêu thương mọi người. * Như vậy, dạy học sinh biết cách làm văn cảm thụ là hướng dẫn cho các em biết tìm từ chìa khóa, hình ảnh nổi bật, nghệ thuật, từ ngữ... làm nổi bật nội dung, cái hay, cái đẹp của đoạn văn, đoạn thơ....Nắm bắt tốt những yếu tố đó các em sẽ làm được bài văn cảm thụ có hiệu quả. Qua thời gian dạy học sinh cảm thụ văn học ở môn tập đọc, tôi cảm thấy học sinh tỏ ra rất yêu thích giờ tập đọc, tự tin phát biểu cảm nhận của mình, tăng vốn hiểu biết về các biện pháp nghệ thuật được dùng trong văn chương. Theo đó, học sinh làm tập làm văn tốt hơn và quan trọng nhất là các em nhận ra được cái nổi bật, sâu sắc, đẹp đẽ của bài tập đọc mình đã học cũng như thể hiện rõ tính cách của bản
  18. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 thân khi bộc lộ yêu ghét, đánh giá hình ảnh, hành động, nhân vật, có trong bài tập đọc Qua quá trình nghiên cứu, ứng dụng các cách hướng dẫn học sinh học tốt các bài tập dặt câu cuối năm học vừa rồi tôi đã tiến hành khảo sát học sinh lớp 5A để xem sự biến chuyển của học sinh bằng bài tập sau: Nghĩ về nơi dòng sông chảy ra biển trong bài “Cửa sông” của Nhà thơ Quang Huy viết: “Dù giáp mặt cùng biển rộng Cửa sông chẳng chút cội nguồn Lá xanh mỗi lần trôi xuống Bỗng... nhớ một vùng núi non”. Em hãy chỉ rõ những hình ảnh nhân hoá được tác giả sử dụng trong khổ thơ trên và nêu ý nghĩa của những hình ảnh đó? Kết quả khảo sát như sau: Kết quả khảo sát phần Cảm thụ văn học Tổng số Hoàn thành Hoàn thành Chưa hoàn tốt thành Lớp 5A bài khảo sát SL % SL % SL % 27 9 33,3 16 59,3 2 7,4 Qua khảo sát, Nhiều em viết rất tốt, đảm bảo được yêu cầu khi viết bài cảm thụ, chữ viết sạch đẹp, không sai lỗi chính tả, diễn đạt mạch lạc, trôi chảy, các em đã phát hiện được những câu văn, câu thơ hay nhất trong bài văn, bài thơ. Các em cũng đã có cảm xúc với văn chương, nói năng dùng từ hay, có cảm xúc, đồng thời các em cũng nhận biết được giá trị của những từ ngữ hay mà tác giả sử dụng trong bài thơ, bài văn. Các em hiểu được nó một cách tự nhiên. Các em phát hiện rất tốt các biện pháp nghệ thuật mà tác giả sử dụng trong bài. Việc nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 đòi hỏi người giáo viên phải nắm được cái đích trong bài dạy mà thầy trò cùng đạt được. Người thầy trước tiên phải có kiến thức tốt về văn chương, có phương pháp giảng dạy tối ưu,
  19. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 tận tâm với nghề, đồng thời người thầy phải biết sắp xếp thời gian, lựa chọn bài dạy một cách khoa học, hợp lí, thường xuyên theo dõi quá trình học tập của học sinh để giúp các em khi đọc bài thơ, khi nghe bài thơ bộc lộ tốt cảm xúc của mình. Để có được năng lực cảm thụ văn học sâu sắc và tinh tế, cần có sư say mê, hứng thú khi tiếp xúc với thơ văn; chịu khó tích lũy vốn hiểu biết về thực tế cuộc sống và văn học; nắm vững kiến thức cơ bản về tiếng Việt phục vụ cho cảm thụ văn học. PHẦN KẾT LUẬN 1.Kết luận: Qua nghiên cứu và thực nghiệm đề tài trong năm học 2016-2017 và năm 2017- 2018 tôi nhận thấy, để giúp học sinh nâng cao năng lực cảm thụ văn học giáo viên cần làm tốt một số yêu cầu sau: - Hệ thống câu hỏi phải gợi được cảm xúc, gợi liên tưởng, phát huy trí tưởng tượng của học sinh. Giáo viên cần thoát khỏi các câu hỏi tìm hiểu bài trong sách giáo khoa, phải chủ động sáng tạo, tìm tòi để đặt những câu hỏi khơi gợi học sinh tìm hiểu về vần điệu, từ ngữ, hình ảnh, nhân vật, hành động trong bài tập đọc. - Gợi ý cho học sinh so sánh, chọn lựa, đánh giá, phân tích, có cách hiểu khác, góc nhìn khác về bài tập đọc đang học nhằm phát huy năng khiếu văn học của các em. - Giáo viên đưa ra lời bình đủ và đúng thời điểm. Sau khi hướng dẫn học sinh cảm thụ bài tập đọc, giáo viên có thể cho học sinh nêu lên cảm nhận của mình rồi sau đó đưa ra lời bình của mình về bài tập đọc để học sinh thấy lời bình của thầy cô khác ý mình, hay hơn mình, đồng thời có sự giao lưu tình cảm giữa giáo viên và học sinh. (Cảm nhận của mọi người được bộc lộ ra một cách gần gũi thân thiện). Tuy nhiên giáo viên không nên lạm dụng lời bình của mình đưa ra, khéo léo tránh tình trạng học sinh cảm thấy cảm nhận của mình dở, không hay như giáo viên từ đó các em ngại bộc lộ suy nghĩ của mình. - Đối chiếu bài tập đọc với các loại hình nghệ thuật khác như ca nhạc, kịch, điện ảnh, hội họa Học sinh hết sức thích thú khi nghe bài hát được phổ từ bài thơ mình vừa học như bài Hạt gạo làng ta - Diễn đạt thành văn xuôi từ bài thơ: Các bài tập đọc là văn vần, có thể cho học sinh diễn đạt lại bằng văn xuôi vì có cảm nhận hết cái hay của bài thơ các em mới có thể diễn đạt lại bằng văn xuôi một cách mạch lạc, trôi chảy như bài Sắc màu em yêu, Hạt gạo làng ta, Cổng trời - Đọc diễn cảm: Là thể hiện sáng tạo bài tập đọc bằng giọng đọc, nhằm tác động đến người nghe. Vì qua thưởng thức giọng đọc, người nghe sẽ sản sinh ra những ấn
  20. SKKN: Một số biện pháp nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 5 tượng, xúc động tự nhiên về bài tập đọc.Chính vì thế, bằng giọng đọc diễn cảm của giáo viên sẽ tạo cho học sinh những bất ngờ hứng thú dù các em đã đọc nhiều lần nhưng vẫn thấy mới lạ khi nghe. Và khi cho học sinh đọc diễn cảm, đó chính là dịp các em bộc lộ cảm xúc của bản thân qua cảm thụ của chính mình. Cần lưu ý đọc diễn cảm không phải là học sinh lớp 4, 5 rất cần được dạy cảm thụ văn học trong phân môn tập đọc để giúp các em tăng vốn hiểu biết về các biện pháp nghệ thuật được dùng trong văn chương khoe chất giọng mà là thể hiện xúc động từ trái tim, từ cảm nhận chính mình. Bởi thế, không nên gò ép học sinh đọc diễn cảm y hệt giáo viên Trên đây là những kinh nghiệm tôi đã đúc kết trong quá trình dạy học và đã được áp dụng có hiệu quả, rất mong được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp để sáng kiến của tôi có tính khả thi hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn !